ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า ผู้บริหาร ข้าราชการ และเจ้าหน้าที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)

ปัจจุบันการเลี้ยงสัตว์น้ำประสบกับปัญหามากมาย ทำให้เลิกกิจการไปหลายราย เช่น เลี้ยงกุ้ง เลี้ยงปลากะพงในกระชังแถวเกาะยอ เพราะว่าสภาพของแหล่งน้ำเปลี่ยนแปลงไป จนไม่สามารถนำน้ำมาใช้เลี้ยงกุ้งในนาได้ และเลี้ยงปลากะพงในแหล่งน้ำธรรมชาติได้ (อาจเสี่ยง) เพราะแหล่งน้ำนั้นเกิดโรคระบาด น้ำเสียจากโรงงาน น้ำจืดตลอดปี  จึงเป็นปัญหาต่อการจัดการและควบคุม

แต่เมื่อมีปัญหาเกิดขึ้น ปัญหานั้นย่อมแก้ไขได้ และหาทุกวิธีที่จะทำให้ตัวเองและคนอื่นอยู่รอด เช่น เปลี่ยนจากนากุ้งร้างมาเลี้ยงปลากะพงขาว ปลาตะกรับ ปูม้า ปูดำ และปลานิล ซึ่งก็ประสบความสำเร็จหรือไม่ แต่ก็ต้องดูต่อไป เพราะปัญหาต่าง ๆ อาจจะเกิดขึ้นอีก และได้มีการทดลองและเลี้ยงปลาแบบระบบน้ำหมุนเวียน บำบัดน้ำก่อน ทั้งระบบรีไซเคิลน้ำกลับมาใช้ใหม่
   น้ำหมุนเวียนไม่ทำลายธรรมชาติของแหล่งน้ำ รู้หรือไม่ทำไมต้องใช้ระบบน้ำหมุนเวียน และช่วยสิ่งแวดล้อมได้อย่างไร เพราะว่าในการเลี้ยงสัตว์น้ำทั่วไป การให้อาหาร เกิดการสะสมตะกอนทำให้เกิดเชื้อโรค ปลาหรือสัตว์น้ำอื่น ๆ ไม่สบาย มีการเปลี่ยนถ่ายน้ำตลอดและการถ่ายโดยตรงอาจจะมีผลกระทบต่อแหล่งน้ำ ทำให้เกิดโรคจนไม่สามารถนำน้ำไปใช้ได้ และทำให้สิ่งแวดล้อมของแหล่งน้ำเปลี่ยนไป แต่ระบบน้ำหมุนเวียนเลี้ยง ให้อาหาร ตกตะกอน ผ่านบ่อกรอง แต่ละชั้น แล้วแต่จะนำวัสดุชนิดใดมาใช้ เช่น เศษอวน เศษอิฐ เศษหิน ดิน ทราย หรือ วัสดุต่าง ๆ ที่หาได้จากธรรมชาติ เช่น สาหร่ายวุ้น สาหร่ายผมนาง สาหร่ายไส้ไก่ สาหร่ายหนาม หรือสาหร่ายอื่น ๆ ที่เหมาะสมกับคุณสมบัติของน้ำหรือ หอยแมลงภู่ ช่วยดักตะกอนแขวนลอย ปลานิลช่วยกินเศษอาหารหรือตะกอน จากนั้นลงบ่อพักน้ำแล้วก็สูบน้ำเข้าบ่อเลี้ยงหมุนเวียนเป็นช่วง ๆ จนน้ำนั้นนำกลับมาใช้เลี้ยงได้อีก โดยไม่ต้องเปลี่ยนถ่ายน้ำและไม่ทำลายสิ่งแวดล้อมในแหล่งน้ำ แต่ต้องมีการจัดการที่ดีอีกด้วย
   ระบบน้ำหมุนเวียนสามารถเลี้ยงสัตว์น้ำได้หลายชนิด ขึ้นอยู่กับการใช้ระบบกรองแบบไหน หมุนเวียนอย่างไร บำบัดมากน้อยแค่ไหน การหมุนเวียนของระบบน้ำดีหรือไม่ จะเลี้ยงปลาอย่างไร ชนิดไหนจะเหมาะสมที่สุด ขนาดของบ่อที่ใช้เลี้ยง เหมาะสบกับจำนวนปลาที่เลี้ยงหรือไม่ เพราะวิธีการเหล่านี้จะทำให้สัตว์น้ำ  มีการเจริญเติบโตที่ดี เพราะว่าการเลี้ยงแบบหมุนเวียนไม่จำเป็นต้องถ่ายน้ำบ่อย ถ้าน้ำที่ใช้เลี้ยงปลามีคุณภาพดีและเป็นการประหยัดค่าไฟฟ้า ในการสูบน้ำเข้าอีกด้วย
   ข้อสังเกตการณ์เปลี่ยนถ่ายน้ำ
-   ระบบกรองน้ำมีตะกอนเติมไม่สามารถกรองได้ หรือมีการหมักหม่มของบ่อตกตะกอน หรือบ่อกรอง
-   น้ำมีกลิ่น ปลาไม่กินอาหาร
-   ปลาเป็นโรค

ข้อดีของระบบน้ำหมุนเวียน
-   รักษาสิ่งแวดล้อมและกระตุ้นให้เกิดการทำลายปรสิตและเชื้อโรคบางชนิดต่อเนื่องพร้อมกันไปด้วย
-   น้ำที่ใช้เลี้ยงสามารถน้ำกลับมาใช้เลี้ยงสัตว์น้ำใหม่ได้ดีอย่างเดิม
-   ไม่ทำให้สภาพของแหล่งน้ำเสื่อมโทรมเร็ว
-   สามารถเลี้ยงสัตว์น้ำได้ในพื้นที่ที่สภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม
-   สามารถนำไปดัดแปลงเลี้ยงกับสัตว์น้ำชนิดอื่น ๆ ได้
-   ลดการใช้น้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติ หรือแหล่งน้ำที่ติดกับโรงงาน บ้านเรือน
   ปัญหา
-   น้ำในบ่ออาจเขียวจัด มีซูโอแทมเนียม
-   มีการสะสมของตะกอน ในระบบกรองเกิดเชื้อโรคถ้าไม่มีการจัดการที่ดีพอ
   ฉนั้นการเลี้ยงปลาในระบบน้ำหมุนเวียนอาจจะเป็นทางเลือก อีกทางหนึ่งสำหรับเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์น้ำ เพราะระบบน้ำหมุนเวียนสามารถเลี้ยงปลาได้หลายชนิด ทั้งปลาน้ำจืด ปลาน้ำเค็ม หรือจะเลี้ยงปลาสวยงามโดยใช้ระบบน้ำหมุนเวียนเป็นระบบเล็ก มีการจัดสวนขนาดเล็กภายในบ้านหรือเลี้ยงเป็นระบบขนาดใหญ่ในเชิงพาณิชย์ก็ได้ เพราะว่าอนาคตข้างหน้าเราอาจจะเห็นเกษตรกรนำวิธีการเลี้ยงสัตว์น้ำโดยใช้ระบบน้ำหมุนเวียนก็ได้  เพราะปัจจุบันนี้สภาพแวดล้อมมีการเปลี่ยนแปลงบ่อย  เนื่องจากมนุษย์เองบ้างหรือเกิดจากภัยธรรมชาติเกิดโรคต่างๆ ทำให้เกษตรกรต้องทิ้งบ่อให้ว่างเปล่าไป เหมือนกับนากุ้งร้างตามสถานที่ต่างๆ ทำให้เกษตรต้องหาวิธีการต่างๆเพื่อจะเลี้ยงสัตว์น้ำให้ได้ เช่น การเปลี่ยนนากุ้งร้างมาเลี้ยงปลากะพงขาว ปลาตะกรับและการเลี้ยงปลาในระบบน้ำหมุนเวียนอาจจะทำให้สภาพของแหล่งน้ำบริเวณที่เลี้ยงดีขึ้นได้  และไม่ทำลายธรรมชาติของแหล่งน้ำ และอาจทำให้แหล่งน้ำในธรรมชาติอยู่คู่กับเกษตรกรตลอดไปก็ได้

 
เรียบเรียงโดย..........โกวิทย์  พุฒทวี
 
 
 
อ้างอิง
 
จิรศักดิ์  ตั้งตรงไพโรจน์.  การเลี้ยงกุลาดำให้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม.  คัมภีร์เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ 2544  ปีที่ 1  ฉบับที่ 4  หน้า 101-102
ปรีชา  กัณหา.   บำบัดน้ำก่อนสิ่งแวดล้อมจะยิ่งไปกันใหญ่. สัตว์น้ำเศรษฐกิจ 2546.  ปีที่ 2  ฉบับที่ 8    หน้า 45-50
อนันต์  ตันสุตะพานิช.  หลักการเลี้ยงกุ้งทะเลระบบรีไซเคิลแบบพึ่งตนเอง ปลอดสารพิษลดรายจ่ายใช้ทรัพยากรยั่งยืน  ฟื้นฟูรักษาสิ่งแวดล้อม 2546. ปีที่ 2  ฉบับที่ 28.