ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า ผู้บริหาร ข้าราชการ และเจ้าหน้าที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา

ปลาก็เป็นพวกหนึ่งที่ต้องสู้เอาชีวิตรอดเยี่ยงเดียวกับสัตว์อื่นๆ แต่ปลาที่เลี้ยงในบ่อจะเป็นปลาที่มีธรรมชาติไม่เก่งกาจในการต่อสู้นักแต่มี ศัตรูและภัยธรรมชาติ เป็นเหตุที่ทำให้ตายหรือโตช้ามากมาย ดังนั้น ผู้เลี้ยงจึงควรป้องกันและกำจัดศัตรูให้ด้วย เมื่อมีโรคพยาธิก็รักษาพยาบาลเพื่อปลาจะได้มีอัตราการรอดตายสูง เจริญเติบโตได้ดี และสืบพันธุ์เพิ่มลูกหลานให้มากยิ่งขึ้น

 



ศัตรูและโรคพยาธิของปลา จำแนกออกเป็นพวกดังนี้ 
     1. โรคพยาธิ มีเชื้อโรค รา หนอน เห็บน้ำ เหาน้ำ เชื้อโรค เชื้อรานั้น มองด้วยตาเปล่าไม่ค่อยเห็นและรักษายาก อาจเกิดจากน้ำเสีย เนื่องจากให้อาหารมากเกินไป หรือไม่มีการถ่ายเทน้ำ อาหารบูดเน่า ขาดอาหาร ปล่อยปลาลงเลี้ยงหนาแน่นเกินไป เมื่อปรากฎว่ามีปลาเป็นโรคก็ควรจับแยกออกหรือทำลายเสีย ส่วนที่มีพยาธิ เช่น หนอน เห็บ และเหา ถ้ามีไม่มากควรแยกปลาออกและเก็บทำลายเสีย
     2. หอย บางชนิดแย่งอาหารกิน ควรเก็บทำลายเสีย
     3. ปลา เช่น ปลาไหล ปลาดุก ปลาช่อนปลาบู่ และปลาที่ดุร้ายอื่นๆ นอกจากดัก ตก วิดบ่อ หรือทำลายแล้ว ควรป้องกันไม่ให้เข้าบ่อโดยใช้ตะแกรงตาถี่กรุกั้นทางเข้าออก ปลาที่ไม่ทำลายโดยตรงก็มีมาก แต่เมื่อมีอยู่ในบ่อจะแย่งอาหารปลาที่เลี้ยง เป็นศัตรูทางอ้อม จึงควรกำจัดด้วย
     4. กบ เขียด ที่กินลูกปลาก็มีมาก จึงควรป้องกันกบ เขียดอย่าให้มีอยู่ในบ่อ
     5. สัตว์เลื้อยคลาน ได้แก่ งู ตะพาบน้ำ เหี้ย ควรจับหรือยิงทำลายเสีย
     6. นก นกกินปลา นกกาน้ำ นกเป็ดน้ำ นกกระทุง นกเหล่าน้ำกินปลาในบ่อ ป้องกันโดยใช้เชือกขึงขวางบ่อให้ถี่ หรือจับทำลายด้วยเครื่องดักหรือยาเบื่อเมา
     7. สัตว์ดูดนม ได้แก่ นากและเสือปลา ควรจับทำลาย
     8. ภัยธรรมชาติจากลมฟ้าอากาศ เช่น ร้อนจัด หนาวจัด ขาดน้ำ น้ำเค็ม น้ำเสียเพราะแร่ธาตุสารเคมี อาจทำให้ปลาเป็นโรคหรือตายได้ก็ควรแก้ไข เช่น เปลี่ยนน้ำใหม่

การกำจัดศัตรู 
     ได้แก่ พวกปลากินเนื้อ กุ้งฝอย หอย กบ และเขียด มีวิธีดำเนินการดังนี้ คือ
     1. การใช้ปูนขาว เพื่อกำจัดศัตรูพวกหอย ปลา ลูกกบ และเขียด โดยทำการระบายน้ำออกให้หมด แล้วใช้ปูนขาวโรยให้ทั่วพื้นที่บ่อและบริเวณที่มีน้ำขังในปริมาณปูนขาว 1 กิโลกรัม ต่อเนื้อที่บ่อ 50 ตารางเมตร
     2. การใช้โลติ๊น ในกรณีที่ใช้ปูนขาวแล้วไม่ได้ผลเนื่องจากมีศัตรูปลาบางชนิดซึ่งทนทานเป็น พิเศษ เช่น ปลาหมอ ปลาดุก ปลาช่อน ปลาไหล ฯลฯ ควรระบายน้ำออกให้เหลือเพียงเล็กน้อย แล้วใช้โล่ติ๊น โดยทุบให้แหลกแช่น้ำบีบเอาแต่น้ำยางสีขาว นำไปสาดให้ทั่วบ่อ ในอัตราส่วนโล่ติ๊น 1 กิโลกรัม ต่อน้ำ 10 ลูกบาศก์เมตร

การป้องกันน้ำเสีย ควรระวังอย่าใส่ปุ๋ยมากเกินไป และกำจัดเศษหญ้า เศษมูลที่อยู่ใกล้บ่อ
ควรกำจัดและทำความสะอาด อย่าให้น้ำฝนชะพัดพาลงบ่อมากเกินความต้องการ จะทำให้น้ำเสียได้เช่นกัน

 

 

 

อ้างอิง

เอกสารคำแนะนำ คู่มือประชาชน กรมประมง หน้า 30-31