ด้วยเกล้าด้วยกระหม่อม
ข้าพระพุทธเจ้า ผู้บริหาร ข้าราชการ และเจ้าหน้าที่ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)

ปลาหมอสีครอสบรีด เป็นพันธุ์ปลาที่เกิดจากการผสมพันธุ์กันตามแหล่งน้ำธรรมชาติด้วยความไม่ตั้งใจ แต่อีกส่วนหนึ่งเกิดขึ้นโดยความตั้งใจและความอยากรู้อยากทดลอง ซึ่งได้มีการคัดเลือกพ่อแม่พันธุ์ที่มีคุณลักษณะที่ต้องการ ทั้งนี้โดยอาศัยหลักวิชาการมาประกอบ ก่อให้เกิดปลาผสมข้ามพันธุ์หลายหลากชนิด อย่างไรก็ตาม แนวทางการผสมข้ามพันธุ์เพื่อให้ได้ปลาสายพันธุ์ใหม่ที่มีรูปร่าง โครงสร้างสีสันที่แตกต่างไปจากเดิม

โดยทั่วไปในการผสมข้ามสายพันธุ์ก็คือ การนำปลาตัวผู้และปลาตัวเมียที่ไม่มีความสัมพันธ์ทางเครือญาติ เช่น ในครอบครัวเดียวกัน แต่ต่างสกุลและมีชนิดที่ใกล้เคียงกันหรือ ต่างสายพันธุ์ ซึ่งมีจุดมุ่งหมายเพื่อการรวบรวมลักษณะที่ดีของปลาต่างสายพันธุ์เข้าด้วยกัน เช่น ปลาฟลาวเวอร์ฮอร์นที่ต้องการลักษณะหัวโหนกของตัวพ่อคงไว้ แต่ต้องการลักษณะของสีแดงจากตัวเมียเข้ามาผสม ซึ่งเป็นลักษณะเด่นของแต่ละสายพันธุ์ เป็นต้น

ที่กล่าวมาแล้วนั้นเป็นการรวมลักษณะที่ดีมาไว้ในตัวเดียวกันเพื่อให้ได้ปลาที่มีลักษณะใหม่ตามที่ต้องการรวมทั้งเป็นการสร้างลักษณะและกำหนดมาตรฐานของสายพันธุ์ใหม่ให้แตกต่างจากสายพันธุ์หลักของเดิม ซึ่งปัจจุบันจะเห็นได้ชัดเจนว่า ลูกปลาที่ออกมาแต่ละครอกก็มีความแตกต่างกันและเป็นที่มาของการกำหนดชื่อและมาตรฐานสายพันธุ์ เนื่องจากปลาสายพันธุ์หลักไม่สามารถตอบสนองความต้องการของผู้เพาะพันธุ์ เพราะไม่ค่อยเจริญพันธ์ให้ลูกปริมาณน้อย คุณภาพไม่เป็นที่ต้องการ อาจเป็นผลมาจากการผสมเลือดชิดนานเกินไป ส่วนอีกปัญหาหนึ่งคือสายพันธุ์หลักไม่มีเพศที่ต้องการ ดังนั้นการผสมพันธุ์ใหม่เพื่อให้เกิดปลาทั้งเพศผู้และเพศเมีย ลูกปลาในครอกบางตัวยังคงลักษณะของสายพันธุ์หลักไว้ โดยจำแนกเป้าประสงค์ของการผสมข้ามพันธุ์ กล่าวคือ เพื่อรวมลักษณะที่ต้องการ ซึ่งเหมาะสำหรับผู้เพาะพันธุ์ที่ต้องการสร้างสายพันธุ์ใหม่ให้แตกต่างจากสายพันธุ์เดิม หรือต้องการนำลักษณะใหม่อย่างใดอย่างหนึ่งของสายพันธุ์อื่นมารวมอยู่ในสายพันธุ์หลักที่ต้องการโดยคงลักษณะเดิมตามความต้องการไว้ให้ได้มากที่สุดภายหลังจากที่ปลาแต่ละตัวแต่ละสายได้ผ่านการผสมพันธุ์แบบเลือดชิดมานานพอสมควรจนได้ปลาสายเลือดที่นิ่งและมีคุณสมบัติเหมือนกันเกือบทั้งครอกอย่างสม่ำเสมอแต่ต้องการปรับปรุงลักษณะบางอย่างที่ไม่มีหรือมีอยู่แล้วให้ดีอย่างยั่งยืนก็สามารถทำได้ เช่น ต้องการปลาโครงสร้างใหญ่ก็ต้องหาปลาโครงสร้างใหญ่มาเข้าและให้คงลักษณะปลาสายพันธุ์หลักที่ยังต้องการเอาไว้ โดยนำปลาสายหลักเป็นปลาเครื่องหางใหญ่ เมื่อนำปลาโครงสร้างใหญ่มาจับคู่ผสมพันธุ์ก็จะได้ปลาที่มีลักษณะโครงสร้างและเครื่องหางใหญ่ในตัวเดียวกันในรุ่นลูก ทั้งนี้ลักษณะที่ต้องการอาจมีความเป็นไปได้เพียง 30% ที่เหลืออีกอย่างละ 30% จะคงลักษณะยีนเด่นของพ่อปลาและแม่ปลาใน F1 จากนั้นนำลูกรุ่นที่มีความสมบูรณ์ที่สุดในครอกกลับไปผสมสายพันธุ์หลักจะเป็นตัวผู้หรือตัวเมียแล้วแต่ความต้องการของผู้เพาะพันธุ์

การนำรุ่นลูก F1 ไปผสมกับสายหลักตัวผู้หรือตัวเมียเป็นการนำลูกรุ่นแรกผสมกับพ่อหรือแม่ แล้วได้ลูกออกมาเรียก F2 จากนั้นคัดเลือกปลาที่มีลักษณะเด่นของสายพันธุ์หลักให้มากที่สุด ซึ่งมีลักษณะใหม่ตามต้องการชัดเจนที่สุดรวมอยู่ด้วยไปผสมย้อนกลับสายพันธุ์หลักอีกครั้ง ทำเช่นนี้เพื่อให้ได้ลูกรุ่นต่อ ๆ ไปซึ่งเป็นสายพันธุ์ใหม่ตามที่ต้องการโดยยังคงลักษณะเด่นเอาไว้ การผสมข้ามพันธุ์วิธีนี้จะได้ผลดีต่อเมื่อยืนที่อยากได้เป็นลักษณะของยืนเด่นในตัวปลา

หลักจากที่ท่านได้รู้จักปลาหมอสีครอสบรีดสายพันธุ์ต่าง ๆ แล้ว จะขอนำมาตรฐานที่ดีของปลาเท็กซัสแดงและปลากัมฟา ซึ่งเป็นข้อมูลจากนิตยสาร Pet Mag และปลาหมอสีครอสบรีด ซึ่งได้ให้รายละเอียดเกี่ยวกับมาตรฐานที่ดีของปลาดังกล่าวในการตัดสินของคณะกรรมการประกวดปลา JJ THAI CPOSS BREED ในองค์ประกอบต่าง ๆ ดังนี้

มาตรฐานที่ดีของปลาเท็กซัสแดง

  1. มุก-ลวดลาย

จะต้องดูชัดเจน ลอยเด่น สว่างสดใส กระจายอยู่ทั่วตัว สมส่วนทั้ง 2 ข้างลำตัวปลา ยิ่งถ้ามุกหรือลวดลายข้ามเต็มใบหน้าทั้งหน้าผากและริมฝีปาก รวมถึงใต้ท้องจะยิ่งดีมาก

2. สีส้ม

สีแดงจัด สว่างสดใสทั้งตัว (หากมีส่วนที่ยังลอกไม่หมดถือเป็นส่วนด้อย)

3. ลำตัว-หัว-หน้า (ปาก เหงือก แก้ม ตา)

ลำตัวกว้าง หนา ล่ำสั้น ไม่สั้นหรือยาวเกินไป หัวโตหนา ถ้ามีโหนกถือว่าดี ยิ่งโหนกใหญ่สูงยื่นออกไปเสมอปากยิ่งดี หน้าใหญ่ เป็นหน้ายักษ์ ปากประกบไม่บิดเบี้ยว เหงือกไม่อ้าหรือผิดรูปไป แก้วยุ้ยอูมสมบูรณ์ ตาสีจัดแววและตาต้องไม่แดง

4. ครีบหลัง

แผ่กว้าง แล้วดูสมส่วนไล่ระดับสูงต่ำ ส่วนปลาย (ชายน้ำบน) ไม่บิดเบี้ยว และไม่มีส่วนใดของก้านครีบหักหรือบิดงอ รวมทั้งไม่มีติ่งเนื้อ หรือเม็ดลวดลายสวยงามจะเป็นข้อดีมาก

5. ครีบหาง

กว้างไม่ห่อหรือย้อยเป็นพู่ ไม่มีส่วนของครีบหักหรือบิดงอ รวมทั้งไม่มีติ่งเนื้อหรือเม็ดสาคูเกิดขึ้นบนครีบด้วยถ้าครีบหางมีสีสัน หรือลวดลายสายงามจะเป็นข้อดีมาก

6. ครีบก้น

แผ่กางแล้วดูสมส่วนไล่ระดับสูงต่ำ ส่วนปลาย (ชายน้ำล่าง) ไม่บิดเบี้ยว และไม่มีส่วนใดของก้านครีบหักหรืองอ รวมทั้งไม่มีติ่งเหนื้อหรือเม็ดสาคูเกิดขึ้นบนครีบด้วยถ้าครีบมีสีสันหรือลวดลายสวยงามเป็นข้อดีมาก

7. ครีบว่าย

ใสหรือมีสีอ่อน ๆ ของตัวปลาขนาดกว้าง-ยาว สมส่วนทั้ง 2 ข้าง มองเห็นครีบเป็นระเบียบ ไม่เป็นเม็ดสาคูหรือบิดงอ

8. ครีบอก

ขนาดและความยาวเท่ากันทั้ง 2 ข้างกางแผ่ชี้ด้านล่างอย่างสวยงาม

9. ความสง่างามของปลา

พิจารณาความสดใสของปลา ปลาไม่ตื่นตกใจง่ายหรืออยู่นิ่งซุกมุมตู้ดูเหมือนปลาเจ็บป่วยสุขภาพไม่ดี แต่จะดีมาก ถ้าปลามีการว่ายแผ่ครีบต่างๆ เล่นอยู่หน้าตู้ ดูแล้วครีบหางจะถูกชายน้ำบนและล่างคลุมอย่างสวยงาม ครีบว่ายโบกสะบัด เป็นจังหวะลักษณะการว่ายดูงามสง่ามองเห็นสีสันสดใจตัดกับสายน้ำ ดูแล้วเร้าใจอยากได้เป็นเจ้าของ

 

มาตรฐานที่ดีของปลากัมฟา

 

ไม่มีมาร์คกิ้งที่ไหล่ถ้ามีมาร์คกิ้งที่ไหล่ตาต้องไม่แดง

1. มุก-ลวดลาย

ถ้ามีมาร์คกิ้งที่ตัว ต้องยาวเป็นแนวตรงจะเป็นดำ ๆ หรือต่อเนื่องก็ได้จากหางตาจนสุดโคนหาง ถือว่าดี มาร์คกิ้ง ต้องสมส่วนทั้ง 2 ข้าง ลำตัวรอบ ๆ มาร์คกิ้งต้องมีมุกล้อมแวววาว สง่าสดในและหากมีมาร์คกิ้ง 2 ชั้นอย่างสวยงามจะดีมาก

2. สีสัน

สีต้องฉุดฉาด สดใส ชัดเจน มองดูแล้วเร้าอารมณ์ อยากได้เป็นเจ้าของ

3. ลำตัว-หัว-หน้า (ปาก เหงือก แก้ม ตา)

ลำตัวกว้าง หนา ล่ำสั้น ไม่สั้นหรือยาวเกินไป หัวโตหนา ถ้ามีโหนกถือว่าดี ยิ่งโหนกใหญ่สูงยื่นออกไปเสมอปากยิ่งดี หน้าใหญ่ ปากประกบไม่บิดเบี้ยว เหงือกไม่อ้าหรือผิดรูปไป แก้มยุ้ยสมบูรณ์ ตาสีจัด แวววาว

4. ครีบหลัง

แผ่กางแล้วดูสมส่วนไล่ระดับสูงต่ำ ส่วนปลาย (ชายน้ำบน) ไม่บิดเบี้ยวและไม่มีส่วนใดของก้านครีบหักหรือบิดงอรวมทั้งไม่มีติ่งเนื้อหรือเม็ดสาคูเกิด ขึ้นบนครีบด้วยถ้าครีบหลังมีสันหรือลวดลายสวยงามจะเป็นข้อดีมาก

5. ครีบหาง

กว้างไม่ห่อหรือย้อยเป็นพู่ ไม่มีส่วนก้านครีบหักหรือบิดงอรวมทั้งไม่มีติ่งเนื้อหรือเม็ดสาคูเกิดขึ้นบนครีบด้วยถ้าหางมีสีสันหรือลวดลายสวยงามจะเป็นข้อดีมาก

6. ครีบก้น

แผ่กางแล้วดูสมส่วนไล่ระดับสูงต่ำ ส่วนปลาย (ชายน้ำล่าง) ไม่บิดเบี้ยวและไม่มีส่วนใดของครีบหักหรือบิดงอรวมทั้งไม่มีติ่งเนื้อหรือเม็ดสาคูเกิขึ้นบนครีบด้วย ถ้าครีบก้นมีสีสันหรือลวดลายสวยงามจะเป็นข้อดีมาก

7. ครีบว่าย

ใสมีสีอ่อน ๆ ของสีตัวปลา ขนาดกว้าง-ยาวสมส่วนทั้ง 2 ข้าง มองเห็นเส้นครีบเป็นระเบียบ ไม่มีเม็ดสาคูหรือบิดงอ

8. ครีบอก (ตะเกียบคู่ล่าง)

ขนาดและความยาวเท่ากันทั้ง 2 ข้างกางแผ่ชี้ด้านล่างอย่างสวยงาม

9. ความสง่างามของปลา

พิจารณาความสดใสของปลา ปลาไม่ตื่นตกใจง่ายหรือซุกมุมตู้ดูเหมือนปลาเจ็บป่วยสุขภาพไม่ดี แต่จะดีมากถ้าปลามีการว่ายแผ่ครีบต่าง ๆ เล่นอยู่หน้าตู้ ดูแล้วครีบหางจะถูกชายน้ำบนและล่างคลุมอย่างสวยงาม ครีบว่ายโบกสะบัดเป็นจังหวะ ลักษณะการว่ายดูงามสง่ามองเห็นสีสันสดใส ตัดกับสายน้ำ ดูแล้วเร้าใจอยากได้เป็นเจ้าของ

เกี่ยวกับอนุกรมวิธานของปลาหมอสีที่ผู้เพาะเลี้ยงปลาสวยงามได้นำมาผสมข้ามพันธ์ หรือที่หลาย ๆ ท่านเรียกว่า ปลาหมอสีครอสบรีด ซึ่งได้รับความนิยมแพร่หลายในประเทศไทยและมีการส่งออกไปต่างประเทศนั้น ปลาสายหลักมีถิ่นกำเนินมาจากที่ใด คำตอบในประเด็นนี้คุณสมโภชน์ อัคคะทวีวัฒน์ ที่ปรึกษาด้านสัตว์น้ำและพรรณไม้น้ำสวยงาม กรมประมง ได้กรุณาร่วมสนทนาดังต่อไปนี้

  • ก่อนจะมาเป็นปลาหมอสีครอสบรีด มีต้นกำเนิดจากปลาสวยวงศ์หรือครอบครัวใด

คุณสมโภชน์ : ปลาในกลุ่มนี้จัดอยู่ในวงศ์ซิลคลิดี มีถิ่นกำเนิดและแพร่กระจายอยู่ทั่วภูมิภาคในเขตร้อนของโลกได้แก่ ทวีปแอฟริกา ทวีปอเมริกาใต้ กลุ่มประเทศอเมริกากลาง ประเทศอินเดียทางตอนใต้และเกาะศรีลังกา โดยอาศัยอยู่ในทะเลสาบ แม่น้ำ ลำธารและหนองบึง จึงส่งผลให้ปลามีความหลากหลายทั้งชนิดสายพันธุ์ รูปร่างและการดำรงชีวิตที่แตกต่างกัน

  • ชนิดพันธุ์ปลาในวงศ์ชิคลิดีที่สำรวจพบมีมากไหมค่ะ เพราะมีการแพร่กระจายแถบทุกภูมิภาคของโลก

คุณสมโภชน์ : จากการสำรวจของนักวิชาการพบปลาในวงศ์มีประมาณ 1,000 ชนิด และก็จะยังพบปลาชนิดใหม่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ อย่างไม่มีที่สิ้นสุดจากการผสมข้ามพันธุ์ในธรรมชาติปลาในวงศ์ชิคลิดีที่นำเข้ามาเพาะเลี้ยงในบ้านเรา มีทั้งที่ใช้เป็นอาหารและเลี้ยงเป็นปลาสวยงามได้แก่ ปลานิล ปลาหมอเทศ ปลาปอมปาดัวร์ ปลาเทวดา ปลาออสการ์ และปลาหมอสี ซึ่งหลาย ๆ ท่านคงรู้จักบ้างแล้วนะครับ

  • ปลาหมอสีเป็นปลาที่นำมาเลี้ยงเป็นปลาสวยงาม ซึ่งมีความหลากหลายและเป็นที่นิยม ในปัจจุบันได้มีการพัฒนาข้ามสายพันธุ์ซึ่งในวงการมักเรียกว่า ปลาหมอสีครอสบรีดอยากทราบว่าเป็นปลาหมอสีจากแหล่งใด

คุณสมโภชน์ : ก่อนอื่นผมของเรียนว่า ปลาหมอสีจะมีรูปร่างและแพทเทิร์นของสีเปลี่ยนแปลงไปตามขนาดและอายุจนเข้าใจผิดว่าเป็นปลาต่างชนิดหรือกลายพันธุ์ซึ่งผู้เลี้ยงจะต้องหมั่นสังเกตุการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นกับปลาที่เลี้ยงเพราะทุกช่วงเวลาจะได้รับความรู้เพิ่มพูนขึ้นเรื่อย ๆ ปลาหมอสีที่มีการพัฒนาข้ามสายพันธุ์เป็นปลาหมอสีในแถบอเมริกากลางและอเมริกาใต้ ซึ่งมีรูปร่าง วิถีชีวิต และพฤติกรรมแตกต่างไปจากปลาหมอสีมาลาวี แทนแกนยีกาและวิกตอเรีย ถ้าดูจากลักษณะภายนอกจะเห็นว่าปลาเหล่านี้ไม่น่าจัดอยู่ในวงศ์เดียวกันอย่างไรก็ตามปลาหมอสีอเมริกากลางและอเมริกาใต้ก็ยังคงมีปัญหาด้านวิชาการที่ถกเถี่ยงอย่างไม่มีที่สิ้นสุดโดยเฉพาะในเรื่องการตั้งชื่อวิทยาศาสตร์ ดังนั้นจึงต้องทิ้งความยุ่งยากสับสนโดยหันมาสนใจเกี่ยวกับเรื่องความสวยงามและการเจริญเติบโตของปลาเหล่านี้ในตู้ปลากันต่อไปจะดีกว่านะครับ

สำหรับสายพันธุ์ปลาที่ผู้เพาะเลี้ยงได้นำมาพัฒนาอาทิ ปลาหมอกรีนเทอร์เร่อร์ (Aequidens rivulatus) มีลำตัวแบนข้าง ส่วนของหน้าผากนูนขึ้นมาก ทำให้แนวระดับตั้งแต่ปลายปากถึงท้ายทอยอยู่ในแนวเดียวกันจะงอยปากขาว ขากรรไกรบนสั้นกว่าขากรรไกรล่างนัยน์ตาเล็ก ครีบกระ
โดงมีปลายยาวยื่นไปตรดขอบครีบหาง ครีบว่ายเล็กกว่าครบอื่น ตะเกียบมีปลายเป็นมุมแหลม ครีบก้นมีปลายเรียวยาว ครีบหางมีปลายกลมมน หมอกรีนเทอร์เร่อร์ที่โตเต็มวัยมีหลังจากลำตัวเป็นสีเขียว เกล็ดเขียวเหลือบดำ ซึ่งชื่อทางการค้าเรียกว่ากรีนเทอร์เร่อร์ มีถิ่นกำเนิดแพร่กระจายจากประเทศเอกวาดอร์ถึงเปรู ขนาดความยาวสุด 25 เซนติเมตร การผสมพันธุ์วางไข่ติดกับตอไม้หรือก้อนหิน แม่ปลาวางไข่ครั้งละ 350-500 ฟอง อาหารกินหนอนน้ำ กุ้งและแมลง

ปลาหมอคาพินเต้ กรีนเท็กซัส (Cichlasoma carpinte) มีลำตัวสีน้ำตาลจุดเขียว กลางลำตัวดำบางตัวมีลำตัวสีเขียว นัยน์ตามีขอบสีส้ม มีถิ่นกำเนิดในประเทศเม็กซิโก

ปลาหมอฟลามิงโก หรือเรดเดฟเวิล (Amphilo-phus citrinellum) ปลาชนิดนี้มี 3 หรือ 4 สี คือ น้ำตาล ดำแดง หรือสีแซนโธฟิน พวกแซนโธฟินมีถิ่นกำเนินในประเทศคอสตาริกา ส่วนที่พบในประเทศนิคารากัวจะมีสีขาว เหลือง ส้มหรือแดง สำหรับปลาที่เลี้ยงในบ้านเราจะอยู่ในพวกแซนโธฟิน คือ มีลำตัวส้ม ลักษณะเด่นของตัวผู้มีโหนกและครีบหางมีปลายเรียวยาว ขนาด ความยาวสุด 25 เซนติเมตร การผสมติดกับก้อนหินและดูแลลูกต่อไปอีกหนึ่งเดือน

ปลาหมอซินสไปลุ่ม (Cichlasoma synspilum) เป็นปลาสวยงามที่นิยมเลี้ยงกันมากที่สุดชนิดหนึ่ง ในกลุ่มประเทศแถบอเมริกากลาง มีถิ่นกำเนิดแพร่กระจายตั้งแต่ประเทศเม็กซิโก กัวเตมาลา เบไลซ์ จุกเด่นของปลาหมอซินสไปลุ่ม คือ ตัวผู้ที่โตเต็มวัยหัวจะโหนกปลาหมอซินสไปลุ่ม คือ ตัวผู้ที่โตเต็มวัยหัวจะโหนกนูนออกมา ลำตัวมีสีเหลือง ขอบเกล็ดสีดำและมีแถบสีดำกระจายอยู่เหนือครีบก้นถึงโคนหาง หัวสีส้ม อกและท้องสีแดง ขนาดปลาโตเต็มวัยมีความยาวสุดถึง 30 เซนติเมตร วางไข่ติดบนก้อนหินหรือวัสดุที่แข็ง ๆ

ปลาหมอไตรมาคู หรือหมอตาแดง (Cichlasoma trimacutum) มีลักษณะเดิมอยู่ที่ขอบตาโดยรอบ สีแดงมีถิ่นกำเนิดในประเทศเม็กซิโก ปลาขนาดใหญ่มีความยาว 37 เซนติเมตร ตัวเมียวางไข่ครั้งละ 1,000 ฟอง ในธรรมชาติกินปลา สัตว์น้ำที่ไม่มีกระดูกสันหลังและแมลง

  • ปลานกแก้วเป็นปลาหมอสีที่ผสมข้ามพันธุ์ระหว่างปลาชนิดใด

คุณสมโภชน์ : การผสมข้ามพันธุ์หรือปลาหมอสีครอสบรีดเป็นผลงานจากความต้องการหรือความตั้งใจของผู้เพาะพันธุ์โดยเลือกลักษณะเด่นของแต่ละสายพันธุ์มาผสมกัน ดังเช่น ปลานกแก้วเป็นลูกที่เกิดจากปลาซินสไปลุ่มกับปลาฟลามิงโก โครงสร้างลำตัวสั้นหรือที่เรียกกันว่า Short body ในการผสมพันธุ์ถ้าต้องการหัวโหนกจะได้จากปลาเท็กซัสแดงผสมกับปลาวเวอร์ฮอร์นซึ่งจะให้มาค์คกิ้ง ปลาเท็กซัสแดงเป็นลูกที่เกิดจากปลาเท็กซัสเขียวผสมปลานกแก้ว แล้วไปผสมพันธุ์กับปลาเท็กซัสเขียวจะให้ลูกค้าที่มีมุกมากผสมกับปลามิงโกหรือกรีนเทอร์เร่อร์ จากนั้นนำไปผสมปลาเท็กซัสเขียวจะให้ลูกที่มีมุกเยอะ ๆ

สำหรับปลาผสมข้ามพันธุ์ดังกล่าวนั้น ปลาตัวผู้จะเป็นหมัน ส่วนปลาตัวเมียปกติ

  • ในมุมมองของนักวิชาการมีความเห็นอย่างไรเกี่ยวกับการขยายปริมาณและชนิดปลาผสมข้ามสายพันธุ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งปลาหมอสีซึ่งเป็นพันธุ์ปลาที่นิยมในวงการเพาะเลี้ยงปลาสวยงามและเป็นปลาต่างถิ่น

คุณสมโภชน์ : ถ้ามองในแง่ธุรกิจเป็นสิ่งที่ดีทำให้มีความหลากหลายในสายพันธุ์ปลาผู้บริโภคได้รับสิ่งใหม่ ๆ ทำให้เกิดแรงกระตุ้นดึงดูดความสนใจตลอดเวลา แต่หากมองในด้านวิชาการ มีความห่วงใยพันธุ์สัตว์น้ำพื้นเมืองของไทยที่อาศัยเลี้ยงตัวอยู่ในแหล่งน้ำธรรมชาติซึ่งจะถูกรบกวนและแย่งพื้นที่อันเนื่องมาจากผู้เพาะเลี้ยงบางรายไม่ต้องการพันธุ์สัตว์น้ำต่างถิ่นที่เพาะขยายพันธุ์ได้ จึงขอความร่วมมืออย่าปล่อยลงแหล่งน้ำธรรมชาติเพราะจะส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศให้สูญเสียความสมดุลอีกด้วย เนื่องจากท่านเป็นผู้สร้างขึ้นมาต้องเป็นผู้ที่มีความรับผิดชอบต่อสังคม ถ้าไม่ต้องการพันธุ์ปลาที่เพาะได้ให้ทำลายทิ้ง ไม่ต้องกลัวบาป

  • เพราะอะไรที่ทำให้ปลาหมอสีแถบอเมริกากลางมีหัวใหญ่

คุณสมโภชน์ : เป็นลักษณะและอุปนิสัยตามธรรมชาติของปลากลุ่มนี้จะปกป้องถิ่นที่อยู่อาศัยของตัวเองจึงทำให้ถูกมองว่าเป็นปลาที่มีนิสัยก้าวร้าว โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ปลาที่เป็นหัวหน้าฝูงหรือเจ้าของพื้นที่จะพยายามพองหน้า รวมทั้งส่วนหัวของตัวเองให้ใหญ่หรือกว้างมากเท่าที่จะกว้างได้ ซึ่งปลาในธรรมชาติตัวผู้จะมีหน้าและหัวใหญ่ พร้อมทำหน้าที่ปกป้องพื้นที่ ตลอดจนคุ้มครองลูกเมียของตัวเองหรือปลาตัวอื่น ๆ ที่อยู่กันเป็นฝูง ส่วนใหญ่ปลาที่มีหัวใหญ่จะเป็นผู้นำในการขับไล่ผู้บุกรุกมีให้เข้ามาในอาณาเขต ยิ่งตัวไหนหัวโหนกมากและขับไล่ศัตรูเก่งก็จะได้รับเลือกให้เป็นพ่อพันธุ์ในธรรมชาติปลาวัยที่จะเกิดหัวใหญ่เป็นปลาที่เข้าสู่วัยเจริญพันธุ์

ปัจจุบันการนำปลาในธรรมชาติมาเลี้ยงในตู้เป็นปลาสวยงามจึงไม่ค่อยจะมีกาต่อสู้อย่างไรก็ตาม อุปนิสัยตามธรรมชาติก็ยังคงอยู่ถ้านำมาเลี้ยงรวมกันในตู้ปลาแคบ ๆ จะกัดกันไม่เว้นแม้แต่ปลาตัวเมีย หากเป็นปลาใหญ่ผู้เลี้ยงเอามือลงไปในตู้ ปลาจะวิ่งมาโจมตีหรือกัดมือได้สำหรับมือที่อยู่ข้างนอกโบกไปมา ปลาจะวิ่งตามมือที่โบกไปมาเพื่อแสดงการหวงถิ่นซึ่งเรียกกันว่า ปลาเล่นมือดูแล้วก็น่ารักดี นอกจากนี้ปลายังมีสีสันให้เลือกเลี้ยงได้มากมายและมีความคมชัดไม่น้อยไปกว่าปลาทะเลอีกด้วยหากต้องการเลี้ยงไว้ตู้เดียวกันควรกั้นของเขตให้กับปลาแต่ละตัวด้วยตู้ที่มีขนาดใหญ่ขึ้นด้วยนะครับ

  • การที่ปลาหมอสีครอสบรีดได้รับความนิยมอย่างต่อเนื่องส่วนหนึ่งผู้เลี้ยงที่ความเชื่อถือย่างไร

คุณสมโภชน์ : ปลากลุ่มนี้มีลักษณะที่ตรงตามความเชื่อถือของคนจีนคือ ฮก ลก ซิ่ว มุกและโหนก การเลี้ยงปลาที่มีลักษณะดังกล่าวถือเป็นสิริมงคล

ความนิยมเลี้ยงปลากลุ่มนี้อีกประการหนึ่งก็คือสามารถเคลื่อนย้ายได้ง่าย เลี้ยงง่าย กินอาหารได้เกือบทุกอย่างและปรับตัวได้ดี ซึ่งปลาที่สวยครอบสูตรมีจำนวนน้อยทำให้ปลามีราคาสูงจากการสร้างเสริมคุณค่า พร้อมทั้งมีการจัดวางตำแหน่งตู้ปลาให้ถูกต้องจะเป็นตัวกรองสิ่งที่ดี ๆ เข้าบ้านตลอด ความเชื่อถือดังกล่าวไม่เป็นพิษภัยเพราะการเลี้ยงปลาสวย ๆ นอกจากผู้เลี้ยงได้คลายเครียดจากภารกิจการงานแล้ว ญาติมิตรเพื่อบ้านก็มีโอกาสมาร่วมชื่นชมหรือร่วมวงสนทนาเพื่อแลกเปลี่ยนข้อคิดเห็นระหว่างกันในวงการเพาะเลี้ยงปลาเพื่อมิให้เกิดเลือดชิด

  • การพัฒนาปลาผสมข้ามพันธุ์มีแนวโน้มหรือกระแสเป็นอย่างไร

คุณสมโภชน์ : การพัฒนาสายพันธุ์เป็นปัจจัยการนำกระแสและยังคงความนิยมอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปัจจุบันจนถึงอนาคต เช่น ฟลาวเวอร์ฮอร์น กัมฟา ไตรทองเท็กซัสแดง คุณภาพปลาส่งผลในการขยายไปสู่ตลาดต่างประเทศ

ภาพจาก http://www.fishroom.org/

 

ไตรทอง

เป็นปลาข้ามสายพันธุ์ที่มีการลอกของพื้นสีในสองเฉดสีติดในตัวเอง คือ สีแดงช่วงบริเวณรอบคอหรือครีบว่ายกันเฉดสีพื้นตัวคือสีเหลืองทองหรือสีส้ม ต่อมามีการพัฒนาพื้นเนื้อปลา เช่นแบบเม็ดข้าวโพด ลายตาข่าย เป็นต้นไตรทองได้รับความนิยมสูงทั้งในประเทศและต่างประเทศถือได้ว่าเป็นต้นกำเนิดกระแสความนิยมปลาข้ามสายพันธุ์ชนิดหนึ่งซึ่งมีระยะยาวนาน การที่กลุ่มต่างๆ เร่งผลิตบางครั้งขาดคุณภาพ จะส่งผลให้ตลาดต่างประเทศอิ่มตัวในอนาคตอันใกล้ ไตรทองยากที่จะได้รับประแสความนิยมหากยังไม่พัฒนาไตรทองให้มีความแตกต่างไปจากเดิม เช่น ทำให้โหนกตั้งแต่เล็ก เนื่องจากกระแสของปลาโหนกไม่ค่อยมีข้อจำกัดในเรื่องของสายพันธุ์

เท็กซัสแดง

เคยได้รับความนิยมหลังความนิยมไตรทองเริ่มลดลง มีปลาสวยน้อย ปัจจุบันเท็กซัสแดงกลับมาได้รับความนิยมอีกครั้ง ซึ่งมีจุดอ่อนคือหาปลาที่มีความสมบูรณ์ได้ยาก เนื่องจากตลาดในประเทศเกิดการอิ่มตัว ต้องขยายไปสู่ไปตลาดต่างประเทศจะช่วยเพิ่มความนิยม ปลาเท็กซัสแดงมีความโดดเด่นและสมบูรณ์ในตัวเองค่อนข้างครบถ้วน

เรดซิสไปร์ลุ่ม

กำเนิดจากปลาสายพันธุ์แท้และมีโครงสร้างหลักเช่นเดียวกับซิสไปร์ลุ่ม ไม่ว่าจะเป็นการลอกของพื้นสีหรือไม่ก็ตาม เช่น ซูเปอร์เรดซินเรดซ็อก มักจะให้เฉดสีในโทนสีเดียวเป็นลักษณะเด่นรวมถึงโหนกตั้งแต่เล็ก อุปนิสัยดุ ก้าวร้าว หวงถิ่น มีนิสัยชอบเล่น ซึ่งเป็นเสน่ห์ของปลาในวงศ์นี้จะได้รับนิสัยชอบเล่น ซึ่งเป็นเสน่ห์ของปลาในวงศ์นี้จะได้รับความนิยมและมีการซื้อขายสูงสุด ช่วงปลาที่มีอายุน้อยขนาดเล็กแต่หัวมีโหนกและให้เฉดสีโทนแดงที่เข้มจัดดูน่ารัก ส่งผงให้เกิดกระแสความนิยมสูงมากเป็นระยะเวลาที่ยาวนานจนถึงจุดอิ่มตัวของผู้เลี้ยงปลาในประเทศและต่างประเทศยอมรับได้ เมื่อโตเต็มวัย พื้นสีแดงจะจางลงหรือเปลี่ยนสีไปดูหม่น ๆ อีกทั้งปลาข้ามสายพันธุ์อื่น ๆ มีเฉดสี ลวดลายที่โดดเด่นกว่าก็ได้รับอิทธิพลจากปลาเหล่าเรดซินด้วยกัน การพัฒนาให้โหนกตั้งแต่เล็กจะส่งผลให้ปลาข้ามสายพันธุ์ได้กระแสนิยมทั้งปัจจุบันและอนาคต

ฟลาวเวอร์ฮอร์น

ปัจจุบันฟลาวเวอร์ฮอร์นมีความหลากหลายในเรื่องสายพันธุ์ โครงสร้าง สีสันลวดลาย รวมทั้งการลอกของพื้นสีโดยให้โหนกตั้งแต่เล็ก สำหรับองค์ประกอบที่บ่งชี้ความแตกต่างของหลาย ๆ จุดในสายพันธุ์ฟลาวเวอร์ ฮอร์น ได้แก่ โหนก แดง มาร์คกิ้งและมุก ดังนั้น ถ้าพัฒนาได้จะเป็นนวัตกรรมใหม่ ซึ่งบางสายพันธุ์สามารถพัฒนาให้นิ่งก็จะติดตลาดโดยมีองค์ประกอบ 4 ส่วนครบตั้งแต่หัว โหนกแดง มาร์คกิ้ง มุก

 

 

  • การผสมข้ามพันธุ์ของเกษตรกรรายหนึ่งได้ปลา ซึ่งมีความพิเศษคือมี 2 เพศในปลาเดียวกัน ผลผลิตดังกล่าวมีความเป็นไปได้แค่ไหน

คุณสมโภชน์ : ปลาตัวเดียวมี 2 เพศ มีความเป็นไปได้ซึ่งมีรายงานที่คล้าย ๆ กันในหนังสือวารสาร “Tropical Fish Hobbysih” ประจำเดือนกันยายน 2547 กล่าวว่าปลาหมอสีสกุล Amphilophus สายพันธุ์ฟลามิงโกซึ่งมีโอกาสมี 2 เพศ ทั้งเพศผู้และเพศเมียอยู่ในตัวเดียวกัน พบว่ามีทั้งรังไข่และถุงน้ำเชื้อในปลาตัวเดียวกัน โดยมีการนำเสนอผลงานนี้ในการประชุมระหว่างประเทศเกี่ยวกับเรื่องปลาหมอสีที่ประเทศบราซิลปี 2546 ซึ่งรายงานด้วยว่า ปลาตัวดังกล่าวสามารถผสมพันธุ์วางไข่ได้เองไม่ต้องนำมาผสมกับเพศผู้จากการตรวจสอบปรากฎว่ามีรังไข่และถุงน้ำเชื้อตัวผู้อยู่ในปลาตัวเดียวกัน จึงทำให้ปลาตัวนี้วางไข่ได้ โดยไม่ต้องมีตัวผู้มาผสมพันธุ์

สำหรับข้อมูลในรายงานดังกล่าวเกี่ยวกับปลามี 2 เพศในตัวเดียวกันพบเสมอโดยเฉพาะสกุล Amphilophus โดยเฉพาะ A labiatum ดังนั้นปลาในบ้านเราของเกษตรกรที่จังหวัดนครปฐมมีปลา 2 เพศ โดยช่วงหนึ่งมีการผสมพันธุ์กับเพศตรงข้ามได้ คือ ช่วงที่มีไข่สุกก็ผสมพันธุ์กับเพศผู้ หรือช่วงที่มีน้ำเชื้อสมบูรณ์ก็นำปลาเพศเมียที่มีไข่แก่มาผสมจึงมีความเป็นไปได้

ทั้งนี้น่าจะมีการทดลองให้วางไข่ได้โดยไม่ต้องนำปลาตัวผู้อื่นมาผสม เพื่อจะได้ทราบว่าจะวางไข่ได้เองเหมือนกับในต่างประเทศ

  • ข้อคิดเห็นที่จะฝากไปยังผู้เพาะเลี้ยงปลาสวยงามเชิงพาณิชย์ควรมีคุณสมบัติอย่างไร

คุณสมโภชน์ : ประการแรก ความซื่อสัตว์ เพราะลูกค้ามีทั้งในประเทศและต่างประเทศ ประการที่สอง มีความรับผิดชอบต่อสังคม หากเพาะพันธุ์ปลามาได้แล้วไม่ต้องการ ควรทำลายทิ้งอย่านำไปปล่อยแหล่งน้ำธรรมชาติ ในโอกาสนี้ ขอขอบคุณคุณสมโภชน์ อัคคะทวีวัฒน์ที่ได้มาร่วมสนทนา และคุณจินตนา ขวัญขจิตวงศ์ นิตยสาร Pet Mag ที่ได้เอื้อข้อมูลในการเรียบเรียบบทความนี้ให้เกิดประโยชฯกับทุก ๆ ท่าน สวัสดีค่ะ

 

 

เขียนโดย....ยุพินท์ วิวัฒนชัยเศรษฐ์

 

อ้างอิง

วารสารการประมง

ปีที่ 59 ฉบับที่ 6 เดือนพฤศจิกายน-ธันวาคม 2549 หน้า 533-540