สะพานสูบน้ำทะเล
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
โรงเพาะเลี้ยงปลาทะเลของศูนย์ฯ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
สวนหย่อมด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ถนนไปโรงเพาะเลี้ยงปลาทะเลของศูนย์ฯ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)

ชื่อของปลาหมอแคระ (Dwarf Cichlid) หรือปลาในสกุล (Genera) Apistogramma เป็นการสมานคำ 2 คำ ที่มาจากภาษากรีกคือคำว่า apistos และ gramma ซึ่งมีความหมายว่าปลาที่มีลวดลายที่ไม่เป็นระเบียบอยู่ข้างลำตัว ปลาในสกุล Apistogramma นั้นมีมากกว่า 100 สายพันธุ์ ส่วนใหญ่จะมีการกระจายพันธุ์อยู่ในลุ่มน้ำอเมซอนในทวีปอเมริกาใต้ เมื่อโตเต็มที่จะมีขนาดประมาณ 8 เซนติเมตร

สายพันธุ์ที่นิยมเลี้ยงกันในปัจจุบันก็มีอยู่หลายสายพันธุ์ อาทิเช่น Apistogramma borellii Apistogramma hongsloi, Apistogramma maemasteri Apistogramma nijsseni เป็นต้น ส่วนใหญ่สายพันธุ์ที่ได้รับความนิยมเหล่านี้จะมีราคาซื้อขายกันตั้งแต่หลักหลายร้อยจนกระทั่งถึงหลักหลายพันบาท จนกระทั่งถึงหลักหมื่นบาทอย่างเช่น สายพันธุ์ที่หายากสายพันธุ์ เช่น Apistogramma iniridae

ภาพจาก https://www.baanjomyut.com

การเลี้ยงเบื้องต้น
     ขนาดตู้ที่เลี้ยงปลาหมอแคระควรจะมีขนาดตั้งแต่ 16-20 นิ้ว ปลาขนาด 1 นิ้วจะใช้พื้นที่ในการเลี้ยงประมาณ 5 ตารางนิ้ว หรือจะมีการจัดตกแต่งด้วยพรรณไม้น้ำและควรจะนำกระถางเล็ก ๆ คว่ำไว้ในตู้เลี้ยงด้วย เพื่อให้ปลาใช้เป็นที่หลบซ่อนหรือผสมพันธุ์
     สำหรับเรื่องของคุณภาพน้ำนั้น โดยธรรมชาติปลาหมอแคระเป็นปลาที่ชอบอาศัยอยู่ในน้ำที่มีค่า pH ต่ำกว่า 7.0 ลงไปแต่ไม่ต่ำกว่า 6.0 แต่ก็เป็นปลาที่เลี้ยงในตู้เลี้ยง จำเป็นต้องมีการเปลี่ยนถ่ายน้ำสัปดาห์ละ 1 ครั้ง ครั้งละ 30% แต่ในระหว่างวันก็ควรทำการดูดสิ่งสกปรกก้นตู้ออกบ้าง ในกรณีที่เกิดการหมักหมมไม่ว่าจะเป็นขี้ปลาหรือเศษต้นไม้น้ำ
   ในส่วนของอาหารนั้นปลาหมอแคระเป็นปลาที่กินสิ่งมีชีวิตเล็ก ๆ อย่างเช่นไรแดง หนอนแดง หนอนจิ๋ว แต่ก็สามารถปรับตัวมากินอาหารเม็ดเล็กชนิดจนได้เช่นกัน

การเพาะพันธุ์ปลาหมอแคระ
     ยุคหนึ่งหลายคนคิดว่าปลาหมอแคระเป็นปลาที่เพาะยาก แต่ปัจจุบันหลายสายพันธุ์สามารถเพาะเลี้ยงในที่เลี้ยงได้แล้วแต่อีกหลายสายพันธุ์ก็ยังคงเพาะยากและมีราคาแพงอย่างเช่น Apistogramma elizabethae และ Apistogramma iniridae ซึ่งเป็นปลาที่ทรงสวย
     การเพาะปลาหมอแคระจะนิยมเพาะเป็นคู่ตัวผู้ 1 ตัว/ตัวเมีย 1 ตัว ตัวผู้จะมีกระโดงยาวและมีสีสันที่เข้มกว่าตัวเมีย และจะพร้อมผสมพันธุ์เมื่อมีอายุประมาณ 8 เดือน การเพาะจะเพาะในตู้ขนาด 16-20 นิ้ว มีการจัดสภาพแวดล้อมในตู้ด้วยการนำกระถางเล็ก ๆ คว่ำไว้ภายในตู้เพื่อให้ตัวเมียวางไข่
     เมื่อปลาผสมพันธุ์และวางไข่เสร็จเรียบร้อยแล้ว ตัวเมียก็จะดูแลไข่ที่วางติดไว้กับผนังกระถางหรือพื้นตู้ หลังจากที่ถุงไข่แดงของลูกปลาเริ่มยุบและว่ายน้ำได้แข็งแรงดีแล้ว ก็ควรทำการแยกลูกปลาออกมาอนุบาลต่างหาก อาหารที่ให้ลูกปลากินในช่วงนี้จะเป็นพวกลูกไรหนอนจิ๋ว หลังจากนั้นอีกประมาณ 10 วัน ก็อาจจะปรับเปลี่ยนมาให้กินไส้เดือนน้ำก็ได้

โรคในปลาหมอแคระ
     โรคที่พบในปลาหมอแคระมักจะพบเป็นโรคที่พบในปลาหมอทั่ว ๆ ไป อาทิเช่น จุดขาว สำลี เมื่อปลาหมอแคระที่ท่านเลี้ยงพบเจอโรคเหล่านี้ก็ควรตั้งสติ อย่าตกใจหรือคิดว่าปลาจะตาย เพราะถึงแม้ว่าปลาหมอแคระจะเป็นปลาที่มีขนาดเล็ก แต่ก็มีความอดทนไม่แพ้สายพันธุ์อื่น ๆ การรักษาโรคเหล่านี้ เบื้องต้นถ้าเป็นโรคจุดขาวก็ให้ใส่ยาจำพวกซุปเปอร์อิคหรือโรคสำลีที่เกิดจากบาดแผลติดเชื้อ จนกระทั้งลุกลามเน่าเปื่อยก็อาจจะใส่ยาเหลืองออกซี่เต็ตตร้าไซคลินหรือด่างทับทิมในประมาณที่กำหนดไว้ข้างภาชนะ

ความนิยมปลาหมอแคระในประเทศไทย
     ในสมัยก่อนไม่มีการแบ่งแยกชาติตระกูลปลาหมอสีจะตัวอะไรมาจากไหน ก็เห็นเรียกแต่หมอสีกันหมด แต่ต่อมาไม่กี่ปีก็มีปลาหมอสีชนิดต่าง ๆ เข้ามาในบ้านเรา เช่นปลาหมอหอย (Dwarf cichlid) และปลาหมอสกุลจูลิโดโครมิส (Genus Julidochormis) จากทะเลสาบทงกันยิกา หลังจากนั้นปลาหมอแรมเจ็ดสี (Microgeophagus raminezi) ก็ผุดขึ้นมาตามร้านขายปลาอยู่พักหนึ่งก่อนหายไป และจนถึงปัจจุบันนี้ความนิยมในการเพาะเลี้ยงปลาหมอแคระในบ้านเราก็ได้เพิ่มมากขึ้นเรื่อย ๆ เช่น สายพันธุ์ Apistogramma borellii Apistogramma hongsloi, Apistogramma maemasteri Apistogramma nijsseni เป็นต้น

เรียบเรียงโดย นายจำนง ถีราวุฒิ

เอกสารอ้างอิง
Fancy Fish ปีที่ 7 ฉบับที่ 73 15 พฤศจิกายน -14 ธันวาคม 2549
พิชิต ไทยยืนวงษ์ มติชนเทคโนโลยีชาวบ้าน วันที่ 15 มิถุนายน 2548 ปีที่ 17 ฉบับที่ 361