โรงเพาะเลี้ยงปลาทะเลของศูนย์ฯ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
ถนนไปโรงเพาะเลี้ยงปลาทะเลของศูนย์ฯ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
สวนหย่อมด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
สะพานสูบน้ำทะเล
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)

ก่อนเข้าเรื่องขออนุญาตออกนอกเรื่องสักนิดก่อนนะครับ  ตอนนี้ภาพพจน์ประเทศไทยของเราในสายตาชาวโลกคงเละเป็นโจ๊ก  ฉะนั้นขอให้อดีตเป็นบทเรียนนะครับ  ทุกกลุ่มทุกฝ่ายหันมารักและสามัคคีกัน  ช่วยกันสร้างสังคมที่สงบสุข  เหมือนดังเช่นในอดีต  อย่าลืมซิครับเอกลักษ์ไทยที่สร้างชื่อไปทั่วโลกมีมากมายเหลือเกิน  เช่น  สยามเมืองยิ้ม  ,  ไทยนี้รับสงบ  หรือแม้กระทั่งแขกต่างบ้านต่างเมืองมาต้องมีการต้อนรับที่อบอุ่น  และมีความเป็นกันเอง  เป็นต้น  สิ่งเหล่านี้แหละครับ  ที่เราคนไทยทุกคนต้องภาคภูมิใจในความเป็นคนไทยของเรา

   เอาละครับมาเข้าเรื่องของเรากันดีกว่า  ผมถ้าได้กล่าวถึงเรื่องความเป็นไทยแล้วมักจะยาว  เลือดรักชาติมันแรง  ผมกล่าวถึงเอกลักษณ์ไทยที่บอกว่าแขกต่างบ้านต่างเมืองมาก็ต้องให้การต้อนรับที่ดี  ทำให้ผมนึกถึงสิ่งมีชีวิตอยู่สายพันธ์หนึ่ง  ผมคิดอยู่เหมือนกันว่า  เอ๊ะ !  ถ้าสิ่งมีชีวิตพวกนี้เข้ามายังประเทศของเรา  แล้วเราจะให้การต้อนรับกับสิ่งมีชีวิตสายพันธ์นี้เช่นไร  บทความของผมฉบับนี้มีคำตอบครับ
   เป็นเรื่องเกี่ยวกับสัตว์สายพันธุ์ต่างถิ่น  (เอเลี่ยนสปีชีย์)  ที่ไม่ได้มีถิ่นกำเนิดในประเทศไทยแต่ได้นำเข้ามาจากถิ่นอื่น  บางชนิดสามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมของประเทศไทยทำให้เจริญเติบโตและแพร่พันธ์ได้ดี  จนส่งผลกระทบต่อสัตว์น้ำพื้นเมือง  ถือเป็นการคุกคามต่อความหลาหลายทางชีวภาพและก่อให้เกิดความสูญเสียทางสิ่งแวดล้อม  เศรษฐกิจ  และสุขอนามัย
   สำหรับประเทศไทย  จากข้อมูลทางวิชาการ  ปัจจุบันมีชนิดพันธุ์ของเอเลี่ยนสปีชีย์อยู่มากกว่า  3,500  ชนิด  ซึ่งถือเป็นข้อมูลที่น่าตกใจอย่างยิ่ง  ทั้งนี้  ก็เนื่องมาจากในอดีตมีการนำเข้าค่อนข้างมาก  ทั้งนำมาเพื่อเพาะเลี้ยงเป็นอาหาร  เป็นปลาสวยงาม  หรือเพื่อควบคุมสภาพแวดล้อม  ซึ่งวัตถุประสงค์ในการเข้าเข้ามาล้วนแล้วแต่ก่อให้เกิดประโยชน์ทั้งสิ้น  แต่ต้องอยู่ในเงื่อนไขที่  “ต้องสามารถควบคุมหรือจำกัดให้อยู่ในพื้นที่เฉพาะได้”  เพราะหากหลุดรอดลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติจะเป็นอันตรายต่อทรัพยากรและความหลากหลายทางชีวภาพของประเทศเราอย่างมาก  เพราะพวกเอเลี่ยนสปีชีย์บางชนิดจะไปแย่งที่อยู่อาศัย  แย่งอาหาร  บางชนิดทำลายแหล่งวางไข่  เช่น  ปลาซัคเกอร์  ปลาซิวไต้หวัน  ที่ร้ายแรง  คือ ไปทำร้าย กัดกินสัตว์น้ำพื้นเมือง  เช่นปลาช่อนอเมซอน  ปลาอัลลิเกเตอร์การ์  ปลาดุกแอฟริกัน  ปลากะพงแม่น้ำไนล์  ซึ่งถือเป็นการทำลายระบบนิเวศอย่างรุนแรง  นอกจากนี้  สัตว์น้ำชนิดพันธุ์ต่างถิ่น  ยังก่อให้เกิดการเสื่อมทางพันธุกรรม  เพราะบางชนิดสามารถผสมข้ามกับพันธุ์พื้นเมืองได้  เป็นการทำลายชนิดพันธ์แท้ไป เช่น ปลาดุกแอฟริกันผสมกับปลาดุกอุย  ทำให้ปลาดุกอุยในธรรมชาติลดจำนวนลงอีกทั้ง  ยังเป็นพาหนะแพร่เชื้อโรคและปรสิตต่าง ๆ เข้ามาแพร่สู่สัตว์น้ำพื้นเมืองและคนด้วย  เช่น  ปลาจีนนำปรสิตหนอนสมอและราปุยฝ้าย  หอยเชอรรี่ที่นำพยาธิมาสู่คน  ซึ่งทั้งหมดที่กล่าวมานี้ล้วนแต่เป็นเหตุให้สัตว์น้ำพันธุ์พื้นเมืองลดจำนวนลงหรือสูญพันธุ์ไปในที่สุด
   เห็นมั๊ยครับความเสียหายขอเอเลี่ยนสปีชีย์ต่อสัตว์น้ำในบ้านเรา  ฉะนั้นการนำข้ามาจากต่างประเทศก็ต้องดูแลเอาใจใส่กันหน่อยนะครับ  ผมมีความเชื่อว่าทุกท่านไม่อยากเห็นสัตว์น้ำพื้นเมืองของไทยต้องสูญพันธุ์  เพียงแต่บางท่านอาจจะยังไม่เข้าใจ เช่น นำสัตว์น้ำจำพวกเอเลี่ยนสปีชีย์ไปปล่อยในแม่น้ำลำคลอง  เนื่องในวันเกิดบ้าง  วันพระบ้าง  หรือวันอื่น ๆ ที่ตัวเองมีความเชื่อว่า ถ้าปล่อยสัตว์น้ำแล้วจะได้บุญได้กุศล  ผมคิดว่าถ้าคิดจะปล่อยจริง ๆ ขอให้ปล่อยสัตว์น้ำชนิดอื่นจะดีกว่านะครับ  ส่วนบางท่านที่ปล่อยเพราะเริ่มเบื่อ  มีความรู้สึกว่าเลี้ยงแล้วเป็นภาระ  ก็ขอให้ท่านได้คิดถึงผลกระทบตรงนี้ด้วย
    แต่ในทางกลับกันมีมุมมืดก็มักจะมีมุมสว่างจริงมั๊ยครับ เอเลี่ยนสปีชีย์ก็หาใช่ว่าจะมีแต่โทษเพียงอย่างเดียว ประโยชน์ก็มีเช่นกัน ดอกบัวตองบานที่เชียงใหม่กลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวยอดฮิตติดอันดับของประเทศ ต้นดอกบัวตองก็จัดเป็นเอเลี่ยนสปีชีส์เหมือนกันครับ พืชชนิดนี้ถ้าได้เจริญเติบโตอยู่ที่ใดไม่ต้องถามถึงพืชชนิดอื่น เพราะว่าแทบจะไม่มีโอกาสได้ขึ้นมาเจริญเติบโตเลย เนื่องจากพืชพวกนี้จะปกคลุมหมด แต่ก็นั่นแหละครับไป ๆ มา ๆ มีพืชพวกนี้อยู่ที่ไหนที่นั่นก็จะกลายเป็นสวรรค์ของคนรักธรรมชาติไปเลย อีกสักหนึ่งตัวอย่างนะครับใกล้ ๆ บ้านของผมมาหน่อยก็ที่ทะเลสาบสงขลานี่เอง มีการปล่อยพันธุ์ปลาหลายชนิด แต่ที่ชาวประมงจับได้มีค่อนข้างน้อยนะครับ ปลาที่ชาวประมงจับได้และสร้างรายได้ให้กับชาวประมงที่นี่กลับกลายเป็นหนึ่งในสมาชิกเอเลี่ยนสปีชีส์คือ เจ้าปลานิลนี่เองครับ ก็อย่างที่ทราบกันดีครับว่าปลานิลเป็นปลาที่ขยายพันธุ์รวดเร็วและกินพวกพืชน้ำเป็นอาหาร ซึ่งจะส่งผลต่อระบบนิเวศได้เช่นกัน แต่ที่ไหนได้เจ้าปลานิลนี่แหละครับที่ทำให้ขาวประมงที่นี่เค้ามีรายได้ดีไปตาม ๆ กัน และนี่ก็เป็นจุดเปลี่ยนที่ทำให้เราได้ทราบว่าบางสิ่งบางอย่างถึงแม้ว่าจะมีโทษอยู่บ้างแต่ในขณะเดียวกันคุณประโยชน์ของมันก็มีเยอะแยะ การนำไปใช้ประโยชน์ก็ต้องคิดให้ดีเช่นกันนะครับ เอาเป็นว่าถ้าสิ่งไหนมีประโยชน์กับสังคมหมู่มากและไม่ทำให้สังคมโดยรวมเสียหายถึงขั้นเป็นอันตราย ผมคิดว่าก็ต้องยอมรับและมีความเข้าใจซึ่งกันและกันนะครับ
   แต่อย่างไรก็ดีปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก็ไม่ได้นิ่งเฉยนะครับ  โดยเฉพาะกรมประมงของเราตระหนักถึงความสำคัญและเร่งแก้ปัญหามาโดยตลอดและได้ออก  3 มาตรการ  เพื่อแก้ปัญหา คือ  
1)  มาตรการควบคุมการนำเข้า  :  ออกพระราชกฤษฎีกาห้ามมิให้นำสัตว์น้ำบางชนิดเข้ามาในราชาอาณาจักร  และจัดตั้งคณะกรรมการเพื่อพิจารณาอนุญาตนำเข้าสัตว์น้ำต่างถิ่น  และกำหนดแนวทางในการแก้ไขปัญหาอันเกิดจากสัตว์น้ำต่างถิ่นที่นำเข้ามาแล้ว  อีกทั้งยังมีการกำกับดูแลการนำเข้า – ส่งออกสัตว์น้ำอย่างเคร่งครัด
2.)  การศึกษาวิจัย :  มีนโยบายเร่งศึกษาวิจัยชีววิทยาเพื่อหาแนวทางควบคุมปริมาณชนิดพันธุ์ต่างถิ่น
3.)  มาตรการป้องกัน  ลดผลกระทบและแก้ไขปัญหา :  ให้ความรู้แก่ประชาชนได้ทราบถึงอันตรายของสัตว์น้ำต่างถิ่นที่มีผลกระทบกับสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรสัตว์น้ำของไทย  รวมทั้งรณรงค์ไม่ให้ประชาชนปล่อยสัตว์น้ำที่เป็นเอเลี่ยนสปีชีย์ลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติโดยเฉพาะผู้ที่ปล่อยปลาซัคเกอร์  ตามความเชื่อว่าเป็นปลาราหู  จะช่วยสะเดาะเคราะห์ได้นั้น  ขอความร่วมมือให้ปล่อยหลายพื้นเมือง เช่น ปลาไหล  ปลาช่อน  แทน  นอกจากนี้ ยังส่งเสริมให้ทุกจังหวัดจัดกิจกรรมเชิญชวนประชาชนที่มีสัตว์น้ำต่างถิ่นที่เลี้ยงไว้  หรือ ที่จับได้และไม่ต้องการเลี้ยงต่อ  นำมาแลกพันธุ์ปลาพื้นเมืองของไทยที่กรมประมง  เช่น      “วันกำจัดปลาซัคเกอร์”  เป็นต้น

ปลาซัคเกอร์

ภาพจาก http://www.siamfishing.com

อย่างไรก็ตาม  มาตรการดังกล่าวเป็นการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุ  ซึ่งถือเป็นเรื่องยากที่จะกำจัดสัตว์น้ำต่างถิ่นให้หมดไป  ดังนั้น  เป็นเรื่องจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องได้รับความร่วมมือจากประชาชน  จึงอยากฝากให้ทุกคนตระหนักถึงปัญหาดังกล่าวและร่วมกันดูแลไม่ให้มีการปล่อยพันธุ์สัตว์น้ำต่างถิ่นลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติอีกต่อไป...

เรียบเรียงโดย  จำนง  ถีราวุฒิ

เอกสารอ้างอิง

AQVA  BIZ  สารคดีข่าวเพื่อชาวน้ำ  ปีที่  4  ฉบับที่  32  ประจำเดือน เมษายน  หน้า 66-67
htt:// Biology-ecosystem.spaces.live.com
www.epofclinic.com