โรงเพาะเลี้ยงปลาทะเลของศูนย์ฯ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
ถนนไปโรงเพาะเลี้ยงปลาทะเลของศูนย์ฯ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
สะพานสูบน้ำทะเล
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
สวนหย่อมด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)

หากพูดถึงปลาสวยงามที่นิยมเลี้ยงเป็นงานอดิเรกหรือเพื่อการค้าภายในบ้านเราแล้วล่ะก็มีมากมายหลากหลายชนิดค่ะ กลุ่มปลาสอดก็เช่นกันถึงแม้จะเป็นปลาสวยงามที่ดูธรรมดา ๆ แต่ว่าได้เข้าไปอยู่ในใจของใครหลาย ๆ คนจนทำให้นิยมเลี้ยงกันมาตั้งแต่สมัยโบราณ

เครดิตภาพ http://www.ninekaow.com
   

    แน่นอนค่ะว่าปลาสวยงามที่ดิฉันนำมาฝากคนรักปลาในครั้งนี้ก็ต้องเป็นกลุ่มของปลาสอด ซึ่งก็คือ ปลาเซลฟิน ซึ่งมีการสำรวจพบในบ้านเราครั้งแรกที่ลุ่มน้ำเจ้าพระยา และต่อมาก็มีการสำรวจพบการแพร่กระจายในทะเลสาบสงขลา จัดเป็น 1 ใน 17 ชนิดพันธุ์ปลาต่างถิ่นหรือที่เรียกว่า  เอเลี่ยน สปีชีส์ (alien species) ซึ่งหมายถึง สิ่งมีชีวิตใด ๆ ที่ไม่ใช่สิ่งมีชีวิตที่มีอยู่ดั้งเดิมในพื้นที่นั้น ๆ หรือมีต้นกำเนิดในสิ่งแวดล้อมนั้น ๆ แต่เป็นชนิดพันธุ์หรือสิ่งมีชีวิตที่ถูกนำเข้ามาหรือแพร่กระจายมาจากที่อื่น ซึ่งชนิดพันธุ์ที่นำเข้ามานั้นอาจก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงหรืออาจส่งผลเสียต่อระบบนิเวศดั้งเดิมได้
    ถึงตอนนี้หลาย ๆ คนอาจจะงงว่าปลาสวยงามอย่างเซลฟินจะส่งผลเสียต่อระบบนิเวศดั้งเดิมได้อย่างไร อย่าลืมนะค่ะว่าทุกสิ่งทุกอย่างย่อมมีทั้งคุณและโทษปะปนกันไปได้เสมอจึงไม่แปลกที่ปลาสวยงามอย่างเซลฟินก็อาจจะสร้างความเสียหายต่อระบบนิเวศได้ ซึ่งดิฉันจะไล่เรียงให้ฟังดังต่อไปนี้เริ่มจาก
    ปลาเซลฟินนั้นมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Poecilia  reticulata เป็นปลาที่อยู่ในวงศ์ Pociliidae ปลาชนิดนี้จัดเป็นปลาขนาดเล็ก ลักษณะเด่นคือ ลักษณะของกระโดงหลังใหญ่คล้ายกับใบเรือสมัยก่อน ลำตัวยาว หน้าค่อนข้างแหลม การสังเกตเพศผู้เพศเมียให้ดูที่ขนาดและครีบพบว่า เพศผู้จะมีขนาดเล็กกว่าเพศเมีย ส่วนครีบหลังและครีบหางของเพศผู้นั้นจะมีสีสันสวยงามกว่าเพศเมียค่ะ   
    แหล่งที่พบ : พบได้ทั่วไปในแหล่งน้ำเขตร้อนที่มีอุณหภูมิ 25-28 ๐C สามารถอาศัยอยู่ได้ทั้งในน้ำจืดและน้ำกร่อย ชอบหากินบริเวณกลางน้ำหรือผิวน้ำ เป็นปลาที่ไม่มีพฤติกรรมการอพยพ แรกเริ่มเดิมทีนั้นเป็นปลาพื้นเมืองของประเทศบราซิล กียาน่า เวเนซุเอล่า และหมู่เกาะแคริบเบียน แต่ด้วยความที่เซลฟินเป็นปลาที่มีสีสันสดใส จนทำให้มีผู้นิยมเลี้ยงเป็นปลาสวยงามอย่างแพร่หลาย นอกจากนี้ยังมีการใช้เป็นสัตว์ทดลองในทางพันธุศาสตร์ ตลอดจนการนำไปใช้ในการกำจัดลูกน้ำในบางประเทศอีกด้วย จึงจัดเป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้ปลาชนิดนี้แพร่กระจายจากถิ่นกำเนิดได้อย่างรวดเร็ว
    อาหารที่ปลาเซลฟินชื่นชอบ : ได้แก่พวกแพลงตอนสัตว์ หนอน ลูกกุ้ง และซากพืชที่เน่าเปื่อยเป็นอาหาร โดยอาหารกลุ่มหลักจะเป็นพวกแมลงซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นอาหารที่หากินได้ง่ายในระบบนิเวศบ้านเรา
    การแพร่พันธุ์ : ปลาชนิดนี้เป็นปลาที่ออกลูกเป็นตัว มีการผสมพันธุ์ภายใน ซึ่งเพศเมียจะสามารถเก็บสะสมน้ำเชื้อไว้สำหรับผสมเพื่อให้ได้ลูกทุก ๆ 4 สัปดาห์ หลังจากผสมได้ประมาณ 4-6 สัปดาห์ เพศเมียจะให้กำเนิดตัวอ่อนประมาณ 20-40 ตัว แต่ไม่มีพฤติกรรมการดูแลลูกพบว่าในบางครั้งถึงขั้นกินตัวอ่อนด้วยซ้ำไป ปลาชนิดนี้สามารถสืบพันธุ์และออกลูกได้มากกว่า 1 ครั้งต่อปี สามารถเจริญเติบโตจนมีจำนวนเป็นสองเท่าภายในระยะเวลาไม่เกิน 15 เดือน และลูกปลาเซลฟินเองก็สามารถเจริญเติบโตเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์เมื่อมีอายุแค่เดือนกว่าเท่านั้น จึงทำให้ปลาชนิดนี้มีการเพิ่มจำนวนได้อย่างรวดเร็ว บวกกับปลาชนิดนี้เป็นปลาที่ค่อนข้างทนต่อสภาพแวดล้อมจึงทำให้พบการแพร่กระจายได้เป็นบริเวณกว้าง
    อย่างไรก็ดีในธรรมชาตินั้นจะมีระบบปรับสมดุลในตัวของมันเอง หากจำนวนสิ่งมีชีวิตชนิดใดมีมากก็จะทำให้สิ่งมีชีวิตอีกชนิดมีจำนวนน้อยลงอย่างอัตโนมัติ เช่นเดียวกันกับกรณีของเซลฟินค่ะด้วยความที่เป็นปลาที่สามารถเพิ่มปริมาณได้อย่างรวดเร็ว จนทำให้เชื่อกันว่าปลาชนิดนี้มีผลต่อการลดปริมาณของชนิดพันธุ์ปลาประจำถิ่นหลายชนิดซึ่งมีรายงานพบว่าเซลฟินเป็นปลาต้นเหตุให้ประชากรปลาพื้นเมืองในรัฐเนวาด้าและไวโอมิงลดลง และยังมีผลกระทบต่อการลดลงของประชากรตัวอ่อนของแมลงปอเข็มในเกาะฮาวาย นอกจากนี้ยังเป็นพาหะของพยาธิและปรสิตมาสู่ปลาพื้นเมืองอีกด้วยและยิ่งเป็นลูกปลาผสมระหว่าง P. reticulate กับ P. mexicana และ P. reticulate กับ Xiphophorus  helleri  แล้วล่ะก็จะกลายเป็นชนิดพันธุ์ที่คุกคามปลาพื้นเมืองในแถบตะวันตกของสหรัฐอเมริกา ซ้ำร้ายยิ่งกว่านั้นเชื่อมั๊ยค่ะว่าปลาเซลฟินยังเป็นตัวกินไข่ของปลาพื้นเมืองหลายชนิดเลยทีเดียวแถมยังเป็นเจ้าบ้านให้กับปรสิตกลุ่มพยาธิตัวกลมชนิด Camallanus cotti และพยาธิตัวตืดชนิด Bothriocephalus acheilognathi ในฮาวายอีกด้วย
     อ่านแล้วรู้สึกอย่างไรบ้างค่ะแทบไม่อยากจะเชื่อเลยว่าปลาตัวเล็ก ๆ น่ารัก ๆ อย่างปลาเซลฟินจะทำอะไรได้ถึงขนาดนั้น เห็นอย่างนี้แล้วผู้อ่านกลัวกันหรือเปล่าค่ะว่ามันจะเกิดขึ้นกับทะเลสาบสงขลาในบ้านเรา แต่ดิฉันขอบอกเลยค่ะว่าไม่ต้องกลัว เพราะจากการพูดคุยกับทีมงานสำรวจสัตว์น้ำในทะเลสาบสงขลาของสถาบันวิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งซึ่งนำโดยคุณบุญยา   คงคาลิหมีน  ได้ยืนยันว่าในทะเลสาบสงขลาแม้จะเคยมีการสำรวจพบการแพร่กระจายของปลาเซลฟินแต่ ณ ปัจจุบันสบายใจได้ค่ะเพราะไม่มีใครพบเห็นปลาชนิดนี้แหวกว่ายอยู่ในทะเลสาบสงขลาอย่างแน่นอน แต่หากว่ามีปลามีปลาเซลฟินอยู่ในทะเลสาบบ้านเราจริงมันก็คงจะเป็นอาหารอันโอชาของพวกนักล่าประจำถิ่นไปแล้วล่ะค่ะ ไม่มีทางที่จะหลุดรอดไปเป็นตัวอันตรายได้เหมือนในตัวอย่างที่กล่าวถึงไปแล้ว
    เพราะฉะนั้นเรื่องราวต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นเกี่ยวกับปลาเซลฟินจึงจัดว่ายังไกลตัว เพราะเป็นเพียงการรายงานเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นในต่างประเทศเท่านั้น แต่เหตุผลที่ดิฉันหยิบยกเรื่องนี้มาเล่าสู่กันฟังนั้นก็เพื่อที่จะนำเสนอเกี่ยวกับปลาเซลฟินในอีกแง่มุมหนึ่งซึ่งเชื่อว่าหลาย ๆ คนคงยังไม่เคยทราบมาก่อนรวมถึงตัวดิฉันเองด้วย

เรียบเรียงโดย  อนุสรา  แก่นทอง

เอกสารอ้างอิง
อภิรดี  หันต์พงศ์กิตติกูล.2552.ปลาเซลฟินชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่อาจสร้างปัญหา.ว.การประมง 64: 
                369-370.
นิรนาม.ปลาเซลฟิน.[ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก : http :www.thaigoodview.com/.../

                4-5/no20/plaselfin.html. (วันที่ค้นข้อมูล: 16 พฤศจิกายน 2552).
นิรนาม.การเลี้ยงปลาเซลฟิน.[ออนไลน์].เข้าถึงได้จาก: http : www.petth.com/index.php?