อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
โรงเพาะเลี้ยงปลาทะเลของศูนย์ฯ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
สวนหย่อมด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
ถนนไปโรงเพาะเลี้ยงปลาทะเลของศูนย์ฯ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)

การรวบรวมพันธุ์ กุ้งหัวมันจากธรรมชาติ โดย อนุเชษฐ์ อรชรชีววิทยา กุ้งหัวมัน Yellow shrimp Metapenaeus brevicornis (H. Milne- Edward, 1837) เป็นกุ้งชนิดหนึ่งที่พบได้บ่อยในแหล่งน้ำที่ต่อกับทะเล มีชื่อเรียกหลายชื่อ เช่น กุ้งแตะ กุ้งเหลือง ลักษณะทั่วไปของกุ้งหัวมัน คือ ผิวตัวออกสีเหลืองและเหลืองจัดมากในฤดูผสมพันธุ์ กุ้งหัวมันสามารถปรับตัวให้เข้ากับสภาพแวดล้อมที่มีการเปลี่ยนแปลงของความเค็มได้ในช่วงกว้าง (Euryhaline)โดยปกติกุ้งชนิดนี้จะมีการสืบพันธุ์ในน้ำกร่อย

เมื่อกุ้งเจริญเติบโตเป็นวัยรุ่น ก็จะอพยพ (Migration)สู่แหล่งน้ำที่มีความเค็มต่ำถึงน้ำจืดเพื่อหากินและเจริญเติบโตเข้าสู่วัยเจริญพันธุ์จึงกลับมาสู่ทะเลเพื่อสืบพันธุ์ต่อไป

อนุกรมวิธานและลักษณะโดยทั่วไป

       Class   Crustacea

             Suborder   Dendrobranchiata

                        Infraorder   Penaeidea

                                    Superfamily   Penaeoidea

                                           Family   Penaeoidea

                                                Genus   Metapenaeus

                                                       Species   brevicornis (H. Milne- Edward, 1837)

ลักษณะทั่วไปของกุ้งหัวมัน

กุ้งหัวมันชนิด M. brevicornis ลำตัวเกลี้ยง เปลือกบางใสสีครีมเหลืองมีจุดสีน้ำตาลเข้มประตามลำตัว โคนกรียกสูง (crest hight) มีฟันเฉพาะด้านบน 5-7 ซี่ ปลายกรีมีส่วนที่ไม่มีฟัน (unarmed portion) กรีสั้นกว่าปลายโคนหนวด (antennular peduncle) คู่ที่ 1 สันบนปล้องท้องเริ่มจากปล้องที่ 4 ปลายแพนหางทั้งด้านในและด้านนอก (exopod และendopod) มีสีแดง กุ้งเพศผู้จะมีขนาดเล็กและมีผิวออกสีเหลืองจัดกว่ากุ้งเพศเมียอย่างเห็นได้ชัด ในฤดูวางไข่กุ้งเพศผู้จะมีสีเหลืองจัดและมีความมันที่ผิวซึ่งแตกต่างจากกุ้งชนิดอื่น

ความสำคัญ เนื่องจากปริมาณกุ้งหัวมันในทะเลสาบสงขลาในปัจจุบันมีแนวโน้มลดลงอย่างต่อเนื่อง อาจมีโอกาสที่จะสูญพันธุ์ในอนาคต กุ้งชนิดนี้ก็อยู่คู่กับชาวประมงรอบทะเลสาบมาช้านาน และยังเป็นสัตว์น้ำชนิดหนึ่ง ที่สามารถสร้างรายได้ให้ชาวประมงรอบทะเลสาบ เพราะกุ้งชนิดมีราคาที่ค่อนข้างดี เนื้อมีรสชาติดี ใกล้เคียงกับกุ้งขาว ขนาดตัวอาจจะเล็กกว่า ที่สำคัญสามารถทำอาหารได้หลากหลาย และสามารถแปรรูปได้โดยเฉพาะเมณู ที่ขึ้นชื่อคือ กุ้งหวาน ดังนั้นทางสถาบันฯ มองเห็นถึงความสำคัญจึงเริ่มเก็บรวบรวมพันธุ์กุ้งหัวมันชนิดนี้เพื่อจะเลี้ยงและเพาะพันธุ์ต่อไปในอนาคต

ขั้นตอนการเก็บรวบรวมและลำเลียง

การเก็บรวบรวมจะ รับซื้อกุ้งจากชาวประมง บริเวณ บ้านช่องฟืน ตำบลเกาะหมาก อำเภอปากพะยูน จังหวัด พัทลุง ชาวประมงจะใช้ ไซนั่ง โดยจะออกไปวาง ในทะเลสาบใกล้กับ เกาะสี่และเกาะห้า ช่วงที่สามารถจับกุ้งหัวมัน ได้ปริมาณมาก คือ เดือนตุลาคม – ธันวาคม ของทุกปี ในบางปีจับได้ เยอะประมาณ 1 ตัน ต่อ ชาวประมง 1 คน ความเค็มของน้ำช่วงที่จับได้เยอะ ประมาณ 20 ppt ขนาดกุ้งที่จับได้จะอยู่ที่ประมาณ 100-120 ตัวต่อกิโลกรัม ราคาขายประมาณ 100-120 บาท

การลำเลียงและขนส่ง ชาวประมงจะไปกู้ไซนั่งในตอนเช้าใช้เรือหางยาว เมื่อได้กุ้งเป็นจะนำไปใส่ในกล่องโฟมขนาด 50 ลิตร ให้อ็อกซิเจนบริสุทธิ์จากถัง ร่วมกับเครื่องให้อากาศชนิดใช้แบ็ทเตอร์รี่ ปริมาณกุ้งที่ใส่ประมาณ 4-5 กิโลกรัมต่อกล่อง เมื่อลำเลียงถึงฝั่งก็จะขนย้ายกุ้งพร้อมกล่องขึ้นรถยนต์ จะเปลี่ยนมาให้อ็อกซิเจนจากถังร่วมกับปั๊มลมที่ต่อเข้ากับแบ็ทเตอร์รี่รถยนต์ เมื่อขนย้ายมาถึงสถานที่เลี้ยงจะนำกุ้งที่ได้ ใส่ลงถังไฟเบอร์กลาสขนาด ที่ต่อเข้ากับระบบน้ำแบบระบบน้ำหมุนเวียน
การรวบรวมพันธุ์ กุ้งหัวมันจากธรรมชาติ โดย อนุเชษฐ์ อรชร
ภาพที่ 1 แสดงอุปกรณ์เครื่องมือสำหรับขนส่งลำเลียงกุ้ง

การรวบรวมพันธุ์ กุ้งหัวมันจากธรรมชาติ โดย อนุเชษฐ์ อรชร

ภาพที่ 2 เตรียมอุปกรณ์พร้อมเดินทาง

การรวบรวมพันธุ์ กุ้งหัวมันจากธรรมชาติ โดย อนุเชษฐ์ อรชร

ภาพที่ 3 เดินทางถึงสถานที่ดักจับกุ้ง

การรวบรวมพันธุ์ กุ้งหัวมันจากธรรมชาติ โดย อนุเชษฐ์ อรชร

ภาพที่ 4 เก็บกู้ไซนั่ง

การรวบรวมพันธุ์ กุ้งหัวมันจากธรรมชาติ โดย อนุเชษฐ์ อรชร

ภาพที่ 5 เก็บรวบรวมกุ้งจากไซนั่ง

การรวบรวมพันธุ์ กุ้งหัวมันจากธรรมชาติ โดย อนุเชษฐ์ อรชร

ภาพที่ 6 บ่อเลี้ยงพ่อแม่พันธุ์กุ้งหัวมัน

ที่กล่าวมาทั้งหมดคือ ขั้นตอนและวิธีการรวบรวมพันธุ์กุ้งหัวมันจากธรรมชาติเพื่อที่จะนำมาเลี้ยงทดลองเพาะพันธุ์ต่อไป หากมีความก้าวหน้าประการใดจะนำมาเสนอในครั้งต่อไป

 

เอกสารอ้างอิง

อังสุนีย์ ชุณหปราณ ชัชวาล อินทรมนตรี และคณะ. 2542 . ชีววิทยาบางประการของกุ้งหัวมันในทะเลสาบสงขลาและบริเวณชายฝั่งทะเลจังหวัดสงขลา. เอกสารวิชาการ ฉบับที่ 3/2542. สถาบันวิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง, หน้า 1-19.