โรงเพาะเลี้ยงปลาทะเลของศูนย์ฯ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
ถนนไปโรงเพาะเลี้ยงปลาทะเลของศูนย์ฯ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
สวนหย่อมด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)
ด้านหน้าอาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
อาคารสำนักงาน
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งเขต 6 (สงขลา)

รู้ทัน ป้องกันโรค EHP ในการเลี้ยงกุ้งทะเล โดย นางสาวเจษฎาภรณ์  อินทรัตน์EHP (Enterocytozoon hepatopenaei) หรือเรียกกันว่า ไมโครสปอริเดีย เชื้อ EHP นี้ พบทั่วไปในแถบเอเชีย เช่น ประเทศจีน มาเลเซีย ไทย อินโดนีเซีย และเวียดนาม ฯลฯ โดยเชื้อ EHP พบได้จากการนำอาหารที่มีชีวิตและสัตว์จากพื้นบ่อที่มีเชื้อ     EHP เมื่อกุ้งกินเข้าไปทำให้กุ้งติดเชื้อได้ โดยเชื้อ EHP จะเข้าไปในท่อตับ ทำลายอวัยวะที่มีความสามารถในการใช้สารอาหาร ทำให้กุ้งโตช้ามากๆ ปัญหาของโรค EHP นี้

ไม่ใช่เชื้อที่พึ่งเข้ามาใหม่แต่อย่างใด แต่ด้วยปัญหาการเกิด EMS ยังไม่สามารถแก้ไขให้หายขาดได้และเป็นเชื้อที่ทำให้เกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้งได้รับผลกระทบมากที่สุด ผลผลิตลดลงจนน่าใจหาย เกษตรกรผู้เลี้ยงกุ้งบางรายถึงขั้นยอมยกธงขาวกันเลยทีเดียว แต่โรค EMS ก็ใช่ว่าจะเป็นสาเหตุเดียวที่ทำให้กุ้งเกิดความเสียหาย จากผลการสำรวจของกรมประมงที่ได้ติดตามเฝ้าระวังการเกิดโรคระบาดต่างๆในกุ้งทะเล พบว่า โรค EHP ก็เป็นสาเหตุหนึ่งที่ก่อให้เกิดความเสียหายในกุ้งทะเลค่อนข้างมากด้วยเช่นกัน โดยมีลักษณะการแพร่กระจายเชื้อคล้ายกับโรค EMS และจากการสุ่มเก็บตัวอย่างกุ้งฟาร์มเลี้ยงมาตรวจ พบการติดเชื้อ EHP ถึงร้อยละ 50 แล้วเชื้อ EHP ส่งผลต่อกุ้งในบ่อเลี้ยงอย่างไร มาติดตามกันต่อเลยค่ะ

ลักษณะกุ้งที่ติดเชื้อ EHP

 รู้ทัน ป้องกันโรค EHP ในการเลี้ยงกุ้งทะเล โดย นางสาวเจษฎาภรณ์  อินทรัตน์

เครดิตภาพจาก กองวิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง

ลักษณะทั่วไปของ EHP
    EHP จัดอยู่ใน Genus Enterocytozoon
                Family Enterocytozoonidae
                    Suborder Apansporobldia
                        Kingdom Fungi

เชื้อ Enterocytozoon hepatopenaei หรือ EHP เป็นเชื้อโปรโตซัว ไมโครสปอริเดียน ซึ่งพบการปนเปื้อนในกุ้งมาก EHP จัดอยู่ในกลุ่มจำพวกเชื้อรา เป็นกลุ่มเชื้อที่มักพบและก่อโรคในสัตว์ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง ดังนั้นปัจจัยที่สำคัญต่อการเพิ่มปริมาณเชื้อ EHP ในกุ้ง จึงมีความเป็นไปได้สูงที่จะเกี่ยวข้องกับระดับภูมิคุ้มกันของกุ้ง

เชื้อ EHP สามารถติดต่อได้จากการกินอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อโดยตรง พบมากในแหล่งที่มีการสะสมของ สารอินทรีย์สูง โดยเฉพาะสารอินทรีย์ที่เกิดจากกิจกรรมเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำที่มีการให้อาหารปริมาณมาก หรืออาจปนเปื้อนมาจากขี้กุ้ง และแหล่งอาหารธรรมชาติที่มีชีวิต เช่น เพรียงทราย เพรียงเลือด เป็นต้น

ลักษณะของกุ้งที่ติดเชื้อ EHP

กุ้งที่ติดเชื้อ EHP จะสังเกตเห็นว่าลำตัวใต้เปลือกมีสีขาวคล้ายน้ำนมแทรกเข้าไปในกล้ามเนื้อและอวัยวะอื่นๆ ตามส่วนต่างๆทั้งลำตัว พบมากที่ส่วนหัวจนถึงบริเวณกลางลำตัว ทำให้เกษตรกรมักจะเรียกโรคนี้ว่า โรคหลังขาว กุ้งบางตัวที่มีการติดเชื้อรุนแรงจะสังเกตเห็นส่วนที่มีสีขาวขุ่นของเชื้อ EHP แทรกเข้าไปทดแทนส่วนที่เป็นกล้ามเนื้อเกือบทั้งตัว กุ้งที่ติดเชื้อมีลักษณะไม่โต แตกไซด์ ปริมาณเม็ดไขมันในตับน้อย  ลำตัวไม่แน่น เคลื่อนไหวช้า อ่อนแอและทยอยตายเรื่อยๆ การติดเชื้อ EHP สามารถถ่ายทอดจากกุ้งสู่กุ้งได้ และจากงานวิจัยในเชิงลึกพบว่าเชื้อ EHP ไม่สามารถสร้างพลังงาน (ATP) ได้ด้วยตนเอง จำเป็นต้องดึงมาจากเจ้าบ้าน (ซึ่งก็คือกุ้ง) เพื่อทำให้มันเจริญเติบโตได้ นั้นจึงเป็นสาเหตุว่าทำไมกุ้งจึงโตช้า (ดร.กัลยาณ์ และคณะ, 2559)

ลักษณะกุ้งที่ติดเชื้อ EHP

 รู้ทัน ป้องกันโรค EHP ในการเลี้ยงกุ้งทะเล โดย นางสาวเจษฎาภรณ์  อินทรัตน์

เครดิตภาพจาก กองวิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง

การป้องกัน

1.ตรวจการติดเชื้อ EHP ในระบบตั้งแต่การเลี้ยงพ่อแม่พันธ์ ตรวจเชื้อในขี้กุ้ง และอาหารที่ใช้เลี้ยงพ่อแม่พันธุ์หรือลูกกุ้งระยะ PL ด้วยเทคนิค PCR

2.ใช้อาหารปลอดเชื้อ หรือใช้อาหารสำเร็จรูปที่สะอาดมีมาตรฐานรับรองความปลอดภัย ไม่ใช้อาหารมีชีวิต เช่น โพลีคีต หอย ไส้เดือนน้ำ เพรียง หมึก เป็นต้น หากจะใช้อาหารสดเหล่านี้ควรผ่านกระบวนการฆ่าเชื้อด้วยวิธีพาสเจอร์ไรซ์ ถึงแม้ว่าปริมาณลูกกุ้งที่ผลิตได้จะลดลง แต่คุณภาพลูกกุ้งจะดีขึ้น

3.บ่อที่เคยมีประวัติการติดเชื้อ EHP ให้ฆ่าเชื้อในบ่อ โดยตากบ่อให้แห้ง ใช้ปูนร้อน หรือ CaO โรยและคลุกเคล้ากับดินโดยการไถพรวน อัตรา 1000 กก./ไร่ ปล่อยน้ำเข้ามาเพื่อให้ปูนเกิดปฏิกิริยา เกิดความร้อน และ pH จะสูงขึ้นประมาณ 11-12 ทิ้งไว้ประมาณ 4-7 วัน เมื่อ pH เข้าสู่ปกติให้รีบลงจุลินทรีย์ที่มีประสิทธิภาพ เช่น จุลินทรีย์ ปม.1 200-400 ลิตร/ไร่ เพื่อย่อยสลายซากจุลินทรีย์ และสิ่งมีชีวิตอื่นๆที่ตายจากผลของปูนร้อน การเติมจุลินทรีย์ยังมีประโยชน์ช่วยย่อยสลายสารอินทรีย์และควบคุมเชื้อที่เหลืออยู่ไม่ให้เกิดการแพร่กระจาย

4.งดใช้ยาปฏิชีวนะ

5.เสริมสร้างภูมิคุ้มกันโดยผสมโพรไบโอติกให้กุ้งกินเป็นประจำ

6.คัดเลือกสายพันธ์กุ้งที่แข็งแรงและปลอดเชื้อ

จากข้อมูลที่ได้กล่าวมาข้างต้นผู้อ่านคงได้รู้จักเชื้อ EHP มากขึ้นแล้ว จะเห็นได้ว่าเชื้อ EHP เป็นภัยเงียบที่มาจากการปนเปื้อนของอาหารที่กุ้งกินเข้าไป และการสะสมของสารอินทรีย์ภายในบ่อ ผู้เลี้ยงกุ้งจึงควรใส่ใจเกี่ยวกับการจัดการบ่อและความสะอาดของอาหารหรืออุปกรณ์ที่ใช้ในการเลี้ยงกุ้งให้มาก ทุกอย่างต้องปลอดเชื้อ เพื่อป้องกันการปนเปื้อนเชื้อดังกล่าว เพราะการเพิ่มปริมาณของเชื้อ EHP ในกุ้งนั้น เกิดจากการที่กุ้งกินอาหารที่ปนเปื้อนเชื้อ EHP และจากการที่ระดับภูมิคุ้มกันของกุ้งลดลง  เป็นผลมาจากความเครียด ที่มาจากปัจจัยแวดล้อมและการใช้ยาปฏิชีวนะ ทำให้สมดุลจุลินทรีย์ในระบบทางเดินอาหารเสียไป และทำให้ EHP ในตับเพิ่มปริมาณอย่างรวดเร็ว จนกระทบต่อการทำงานของตับ มีผลทำให้กุ้งโตช้า กล้ามเนื้อขาวขุ่น ติดเชื้อไวรัสง่าย หรือเกิดโรคขี้ขาวเนื่องจากลำไส้อักเสบจากการติดเชื้อแบคทีเรียในระบบทางเดินอาหาร ซึ่งเกิดจากผลข้างเคียงของระบบย่อยอาหารที่เสียไป ทำให้กุ้งทยอยตายเรื่อยๆ คล้ายกับลักษณะของโรค EMS ปัจจุบันเชื้อ EHP ก็ยังไม่มียารักษาใดที่ทำให้หายขาด ดังนั้น สิ่งที่ผู้เลี้ยงกุ้งทำได้ก็คือ “ป้องกันไว้ดีกว่าแก้” เห็นจะเป็นวิธีที่ดีที่สุด

เอกสารอ้างอิง
ดร.กัลยาณ์ ศรีธัญญลักษณา – แดงติ๊บ ดร.นิติ ชูเชิด ดร.อรชุมา อิฐสถิตไพศาล ดร.สิริพงษ์ ฐิตะมาดี และ ศ.ดร.ทิมโมที เฟลเกล. 2559. EHP และแนวทางการควบคุมและป้องกัน.ศาสตร์พระราชา งานวันกุ้งไทย 2560, วันที่ 18-19 กุมภาพันธ์ 2560, ณ โรงแรมวังใต้ อ.สุราษฎร์ธานี หน้า 167-182.
ชลอ ลิ้มสุวรรณ นิติ ชูเชิด สาธิต ประเสริฐศรี สุธี วงศ์มณีประทีป ปิยนุช พรมภมร เกศินี หลาบสุทธิสาร และ ปัทมา วิริยพัฒนาทรัพย์. 2551. โรคไมโครสปอริเดียในการเลี้ยงกุ้งขาวแวนนาไม. http://www.thailandshrimp.org/data/research_data/year46. 14 มีนาคม 2560.
ชัยวุฒิ สุดทองคง. ไม่ทราบปีที่พิมพ์. ไมโครสปอริเดีย EHP ปัญหาใหม่ของการเลี้ยงกุ้งทะเลของไทย?. http://www.fisheries.go.th/cf-samutsa/PDF/EHP.pdf. 14 มีนาคม 2560.
 กัญญารัตน์ สุนทรา และ อัญชลี คมปฏิภาณ.ไม่ทราบปีที่พิมพ์. เฝ้าระวังการเลี้ยงกุ้งทะเลในช่วงฤดูฝน. http://www.fisheries.go.th/cf-kung_krabaen. 14 มีนาคม 2560.

 

22 มีนาคม 2560