สำนักพระราชวังประกาศ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหิตลาธิเบศรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร สวรรคต
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
สำนักพระราชวังประกาศ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช มหิตลาธิเบศรามาธิบดี จักรีนฤบดินทร สยามินทราธิราช บรมนาถบพิตร สวรรคต
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา
ทรงเสด็จเปิดสถาบันเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่งแห่งชาติ
ศูนย์วิจัยและพัฒนาการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง เขต 6 สงขลา

ไม่ปล่อยปลานิล เพราะกินปลาอื่น โดย ฉวีวรรณ หนูนุ่นทะเลสาบสงขลาเป็นทะเลสาบแห่งเดียวของประเทศไทยที่เป็นทะเลสาบเปิด และเป็นหนึ่งในสามแห่งของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และมีลักษณะเป็นทะเลสาบแบบลากูนซึ่งมีอยู่ทั้งหมด 117 แห่งในโลก ครอบคลุมพื้นที่จังหวัดสงขลา จังหวัดพัทลุง และจังหวัดนครศรีธรรมราช

เป็นแหล่งน้ำขนาดใหญ่ มีความยาว 75 กิโลเมตร และความกว้าง 20 กิโลเมตร มีลักษณะแตกต่างจากทะเลสาบน้ำจืดอื่นๆในประเทศไทย เนื่องจากมีทางเปิดออกสู่ทะเล น้ำในทะเลสาบสงขลาจึงได้รับอิทธิพลจากกระแสน้ำขึ้นน้ำลงจากอ่าวไทยตลอดเวลา กรมประมง โดยสถาบันวิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง ได้ปล่อยสัตว์น้ำลงสู่ทะเลสาบสงขลาเป็นจำนวนมาก เช่นกุ้งก้ามกราม กุ้งแชบ๊วย กุ้งกุลาดำ และมีการปล่อยปลานิลดำและปลานิลแดงเฉพาะปี พ.ศ. 2546 เท่านั้น ทำไมปล่อยเฉพาะปี 2546 แล้วปีอื่นๆ ทำไมกรมประมงถึงไม่ปล่อยปลานิลทั้งๆที่ปลานิลขยายพันธุ์เร็ว โตไว และปัจจุบันราคาก็ดีด้วย นั้นนะซิแล้วทำไมกรมประมงถึงไม่ยอมปล่อยปลานิลลงสู่แหล่งน้ำธรรมชาติเหมือนกับสัตว์น้ำชนิดอื่นๆ บทความฉบับนี้มีคำตอบค่ะ แต่ก่อนอื่นเรามาทำความรู้จักกับปลานิลกันก่อนนะค่ะ

ปลานิลมีชื่อสามัญNileTilapia ชื่อวิทยาศาสตร์ Orcochromisniloticus ลักษณะทั่วไป
เป็นรูปร่างคล้ายปลาหมอเทศ แตกต่างกันที่ปลานิลมีลายสีดำและจุดสีขาวสลับกันไป บริเวณครีบหลัง ครีบก้นและลำตัวมีสีเขียวปนน้ำตาล มีลายดำพาดขวางตามลำตัวมีความยาวประมาณ 10 - 30 เซนติเมตร นิสัย ปลานิลมีนิสัยชอบอยู่รวมกันเป็นฝูง (ยกเว้นเวลาสืบพันธุ์) มีความอดทนและปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมได้ดี  พบว่า ปลานิลทนต่อความเค็มได้ถึง 20 ส่วนในพันส่วน ทนต่อค่าความเป็นกรด – ด่าง (pH) ได้ดีในช่วง 6.5 – 8.3 และสามารถทนต่ออุณหภูมิได้ถึง 40  องศาเซลเซียส แต่ในอุณหภูมิที่ต่ำกว่า 10 องศาเซลเซียสพบว่าปลานิลปรับตัวและเจริญเติบโตได้ไม่ดีนักทั้งนี้เป็นเพราะถิ่นกำเนิดเดิมของปลาชนิดนี้อยู่ในเขตร้อน ถิ่นอาศัย ปลานิลเข้าสู่ประเทศไทยครั้งแรกโดยเจ้าชายฮากิฮาโต มงกุฎราชกุมารแห่งประเทศญี่ปุ่น ซึ่งทรงจัดส่งเข้ามาทูลเกล้าถวายพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เมื่อวันที่ 25 มีนาคม 2508 จำนวน 50 ตัว อาหาร ปลานิลเป็นปลาที่กินอาหารได้ทุกชนิดโดยเฉพาะพวกอาหารธรรมชาติที่มีอยู่ในบ่อ เช่น ไรน้ำ ตะไคร่น้ำ ตัวอ่อนของแมลงและสัตว์เล็ก ๆ ที่อยู่ในบ่อ ตลอดจนสาหร่ายและแหน จึงเป็นปลาที่ให้ผลผลิตสูง ถ้าต้องการให้ปลาโตเร็วควรให้อาหารสมทบ เช่น รำ ปลายข้าว กากถั่วเหลือง กากถั่วลิสง กากมะพร้าว แหนเป็ดและปลาป่น เป็นต้น การให้อาหารแต่ละครั้งไม่ควรให้ปริมาณมากจนเกินไป ควรกะให้มีปริมาณเพียงพอแก่ความต้องการของปลาเท่านั้น ส่วนมากควรเป็นน้ำหนักราวร้อยละ 5 ของน้ำหนักปลาที่เลี้ยง ถ้าให้อาหารมากเกินไปปลาจะกินไม่หมด เสียค่าอาหารไปโดยเปล่าประโยชน์และยังทำให้น้ำเน่าเสียเป็นอันตรายแก่ปลาได้

ประโยชน์
ปลานิลเป็นปลาซึ่งมีเนื้อมาก และมีรสดี สามารถที่จะนำมาปรุงเป็นอาหารได้หลายอย่าง เช่น ทอด ต้ม แกง ตลอดจนทำน้ำยาได้ดีเท่ากับปลาช่อน นอกจากนี้ยังสามารถนำไปแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์สัตว์น้ำชนิดต่าง ๆ โดยทำเป็นปลาเค็มตากแห้งแบบปลาสลิด ปลากรอบ ปลาร้า ปลาเจ่า ปลาจ่อม หรือปลาส้ม และยังนำมาประกอบเป็นอาหารแบบอื่นได้อีกหลายหลากมากชนิด ผลิตภัณฑ์ดังกล่าวแล้วนั้นสามารถเก็บไว้ได้นาน ทั้งสามารถนำไปจำหน่าย นับเป็นการเพิ่มรายได้ให้แก่ครอบครัวได้อีกทางหนึ่ง

ฟาร์มทะเลโดยชุมชนในทะเลสาบสงขลา พบว่าสัตว์น้ำที่ปล่อย ก่อให้เกิดผลผลิตสัตว์น้ำในทะเลสาบสงขลา ชาวประมงมีรายได้เพิ่มขึ้น มีระยะเวลาทำการประมงในรอบปีสูงขึ้น สำหรับปริมาณปลานิลที่ปล่อยลงในทะเลสาบสงขลา เมื่อปี พ.ศ. 2546 ปลานิลแดง จำนวน 9,000 ตัว ปลานิลดำ จำนวน 290,000 ตัว จากรายงานผลผลิตสัตว์น้ำจากท่าขึ้นสัตว์น้ำของทีมงานสำรวจรอบทะเลสาบสงขลา ปลานิลดำและปลานิลแดง พบมากบริเวณทะเลน้อยและทะเลหลวง ถึงแม้ว่าปลานิล จะสร้างรายได้ให้กับชาวประมงแต่เหตุผลสำคัญที่กรมประมงของเราจึงไม่ปล่อยปลาชนิดนี้ก็ด้วยเหตุผลที่ว่า โดยธรรมชาติปลานิลเป็นปลาที่ขยายพันธุ์ได้รวดเร็วอยู่แล้ว จึงไม่จำเป็นต้องปล่อยเป็นประจำทุกปีและที่สำคัญถ้าประชากรปลานิลในทะเลสาบสงขลามีมากเกินไปจะส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศน์ได้ อย่าลืมนะครับปลานิลกินได้ทั้งพืชและไข่อ่อนของสัตว์น้ำ ฉนั้นปลานิลอาจจะไปทำลายการขยายพันธุ์ของสัตว์น้ำชนิดอื่นๆได้ ปลานิลก็ควรจะมีปริมาณที่ไม่มากจนเกินไปนี้แหละค่ะ คือเหตุผลที่สำคัญ

เข้าใจและชัดเจนแล้วนะค่ะว่าทำไม กรมประมงถึงไม่ปล่อยปลานิล บางครั้งการกระทำอะไรสักอย่าง เราได้ประโยชน์จากการกระทำนั้นก็จริงอยู่ค่ะ แต่ในเมื่อทำไปแล้วประโยชน์ที่เราได้มาต้องแลกกับการสูญเสียอย่างอื่นที่เป็นของส่วนใหญ่ เราก็ต้องคิดอะไรให้ดีก่อนกระทำในทุกๆเรื่องนะค่ะ อย่างไรแล้วส่วนรวมต้องมาก่อนค่ะ...

เอกสารอ้างอิง

ไพโรจน์ สิริมนตาภรณ์, อังสุนีย์ ชุณหปราณ และเริงชัย ตันสกุล. ( 2542). สารานุกรมวัฒนธรรมไทย   ภาคใต้ เล่ม 7. กรุงเทพมหานคร : บริษัท สยามเพรสแมเนจเม้นท์ จำกัด

ศูนย์วิจัยและพัฒนาประมงทะเลอ่าวไทยตอนล่าง. (2547). โครงการฟื้นฟูทะเลสาบสงขลา.

คมน์ ศิลปาจารย์ ยงยุทธ ปรีดาลัมพะบุตร ภรัณญู ถมพลกรัง และ อรัญญา อัศวอารีย์.2553.ฟาร์มทะเลโดยชุมชน สู่แพปลาชุมชน และธนาคารกุ้งก้ามกราม....นวัตกรรมเพื่อการฟี้นฟูทรัพยากรประมงในทะเลสาบสงขลา.เอกสารวิชาการฉบับที่....สถาบันวิจัยการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำชายฝั่ง กรมประมง .......หน้า http://dnfe<span< a=""> lang="TH">5.nfe.go.th/ilp/occupation/45210/4521002.html